Tüzel Kişilerde Temsil ve Yetki Belgesi

Tüzel Kişilerde Temsil ve Yetki Belgesi

Tüzel kişiler tapu işlemlerine gerçek kişiler gibi kendi iradeleriyle katılamaz; iradelerini yetkili organları ve temsilcileri aracılığıyla açıklar. Bu nedenle her işlemde yalnız temsilcinin kim olduğuna değil, işlemin tüzel kişi adına yapılmasına imkân veren kararın bulunup bulunmadığına, temsil yetkisinin kapsamına ve kullanılan belgenin geçerliliğine birlikte bakılır.

Bu konu; kamu tüzel kişileri, özel hukuk tüzel kişileri, şirketler, dernekler, vakıflar, sendikalar, siyasi partiler, kamu iktisadi teşebbüsleri, kamu bankaları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve yabancı sermayeli şirketler bakımından farklılaşan temsil yollarını sistemli biçimde ele alır.

Öğrenme hedefleri

Bu konuyu tamamlayan öğrenci:

• Devlet, il özel idaresi, belediye ve köyün tapu işlemlerinde kim tarafından temsil edildiğini ayırt eder.
• Tüzel kişiyi temsil yetkisi ile belirli bir taşınmaz tasarrufuna ilişkin organ kararını birbirinden ayırır.
• Kamu tüzel kişisinin kendi personeline ve kurum dışındaki üçüncü kişiye yetki vermesinde kullanılacak yöntemi seçer.
• Şirketlerde MERSİS üzerinden oluşturulan yetki belgesini, yetki süresini ve temsil şeklini birlikte değerlendirir.
• Unvan değişikliği, münferit temsil, müşterek temsil ve sınırlı yetki hâllerinde gerekli belge yolunu belirler.
• Dernek, vakıf, sendika ve siyasi partilerde temsil ile karar alma yetkisini doğru kaynaktan kontrol eder.
• Kamu iktisadi teşebbüsleri ile kamu bankalarının temsil düzenini birbirinden ayırır.
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında karar ve temsilci bilgisinin taşıması gereken unsurları belirler.
• Yabancı sermayeli limited ve anonim şirketlerde yüzde elli eşiği ile yönetim kontrolünü birlikte uygular.
• Tapu Kanunu'nun 36'ncı maddesi kapsamına girmeyen işlemleri ve TAKBİS işaretleme yükümlülüğünü ayırt eder.

1. Temsil incelemesinin üç katmanı

Tüzel kişi adına yapılacak bir tapu işleminde üç ayrı soru cevaplanmalıdır:

İnceleme katmanı	Temel soru	Tipik kanıt
İşlem kararı	Tüzel kişi bu taşınmaz tasarrufuna karar vermiş mi?	Yönetim kurulu, yetkili organ veya ilgili kurul kararı
Temsil yetkisi	Tüzel kişi adına kim hareket edebilir?	Kanun, tüzük, MERSİS yetki belgesi, atama/seçim kaydı veya yetki yazısı
Yetkinin kullanılışı	Yetki tek başına mı, birlikte mi, sınırlı mı kullanılacak?	Münferit/müşterek kayıt, iç yönerge, resmî yazı veya vekâletname

Bu katmanlardan biri diğerinin yerine geçmez. Örneğin bir kişinin şirketi temsil etmeye yetkili olması, her durumda sınırsız işlem yapabileceği anlamına gelmez. Benzer biçimde yönetim kurulunun taşınmaz satışına karar vermesi, kararda veya ilgili yetki düzeninde işlemi kimin yapacağının belirlenmesi gereğini ortadan kaldırmaz.

2. Kamu tüzel kişileri

2.1. Devlet ve mahallî idarelerin temsilcileri

Tapu işlemlerinde temsil bakımından temel ayrım şöyledir:

Tüzel kişi	Tapu işlemindeki temsilci
Devlet - ilde	Çevre ve şehircilik il müdürü veya görevlendireceği memur
Devlet - ilçede	Varsa millî emlak müdürü veya millî emlak müdür yardımcısı; bunlar yoksa çevre ve şehircilik il müdürünün görevlendireceği personel
İl özel idaresi	Vali
Belediye	Belediye başkanı
Köy	Muhtar

Köy tüzel kişiliğine ait taşınmazın satışı yalnız köy organlarının satış kararıyla tamamlanmaz. Kararın ilde vali, ilçede kaymakam tarafından onaylanması gerekir. Burada temsil ile kararın onayı birbirinden farklı iki unsurdur: muhtar köyü temsil eder; satış kararının geçerli işlem dayanağı hâline gelmesi için ayrıca gerekli onay aranır.

2.2. Özel kanunla kurulmuş kamu tüzel kişileri

Özel kanunla kurulmuş kamu kurum ve kuruluşlarında temsilci, kuruluşun özel kanununda öngörülen usule göre belirlenir. Temsilci atamayla veya yetkili kurulun seçimiyle göreve gelebilir. Bununla birlikte temsilcinin varlığı tek başına yeterli değildir; yapılacak tapu işleminin niteliğine göre yetkili organın kararının da bulunması gerekir.

2.3. Yetkinin bizzat, kurum içinden veya kurum dışından kullanılması

Kamu tüzel kişisinin temsilcisi üç yoldan biriyle hareket edebilir:

1. Yetkisini bizzat kullanır.
2. Resmî yazıyla kurum personeline yetki verir.
3. Kurum dışındaki üçüncü kişiyi noterlik mevzuatına uygun vekâletnameyle yetkilendirir.

Kurum personeline verilen resmî yetki yazısı ile kurum dışındaki kişiye verilen vekâletname aynı şey değildir. Personel kurum içi yetkilendirmeyle hareket ederken üçüncü kişi noterlik biçimindeki vekâletnameye dayanır. Kamu tüzel kişisi temsilcisinin kimliği resmî kayıt ve belgelerle sabit olduğundan, bu temsilci tarafından düzenlenecek vekâletnamede fotoğraf aranmaz.

3. Özel hukuk tüzel kişileri ve şirketlerde MERSİS

Özel hukuk tüzel kişisi temsilcilerinin kimlik bilgileri resmî kayıt ve belgelerle, temsil yetkileri de ilgili sicil kayıtlarıyla belirlenir. Bu nedenle temsilcilerin düzenleyeceği vekâletnamelerde fotoğraf aranmaz. Ancak fotoğraf aranmaması, temsil yetkisinin veya vekâletnamenin hiç incelenmeyeceği anlamına gelmez.

3.1. Şirketlerde temel MERSİS kontrolü

Ticaret şirketlerinde yetkililerin kimlik bilgileri ve temsil yetkisi MERSİS üzerinden sorgulanarak oluşturulan yetki belgesiyle belirlenir. İnceleme yalnız belgenin alınmasıyla tamamlanmaz; yetkilinin yetki süresinin sona erip ermediği de kontrol edilir.

MERSİS üzerinden yetki belgesine erişilemiyor ve şirket gerekli güncellemeyi yaptıramıyorsa, tapu müdürlüğü ilgili ticaret sicili müdürlüğüne yazı yazarak yetki belgesini talep eder. Bu yol, tarafın sözlü beyanıyla veya herhangi bir şirket yazısıyla yetkiyi kabul etmenin yerine geçer.

3.2. Şirket unvanının değişmesi

Unvan değişikliği taleplerinde üç ihtimal vardır:

MERSİS yetki belgesindeki durum	İşlem yolu
Eski ve yeni unvan birlikte yer alıyor	Başka belge aranmadan işlem yapılır
Eski unvan yer almıyor, güncelleme yapılabiliyor	Temsilci ticaret sicili müdürlüğüne yönlendirilir ve MERSİS güncellenir
Eski unvan yer almıyor, güncellemenin yapılamadığı ticaret sicili müdürlüğünce bildiriliyor	Değişikliğin yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile MERSİS yetki belgesi birlikte değerlendirilir

Unvan değişikliğine ilişkin belge yeterli olsa bile temsilcinin yetki süresi ayrıca kontrol edilir. Bir belgenin şirketin eski ve yeni adını göstermesi, süresi bitmiş temsil yetkisini geçerli hâle getirmez.

3.3. Münferit, müşterek ve sınırlı yetki

MERSİS yetki belgesinde yetki şekli üç farklı sonuç doğurabilir:

• Münferit yetki: Yetkili şirketi tek başına temsil eder ve ayrıca bir sınırlama yoksa her türlü tapu işlemini yapabilir.
• Müşterek yetki: Müşterek yetkililer şirketi birlikte temsil eder ve ayrıca bir sınırlama yoksa her türlü tapu işlemini birlikte yapabilir.
• Sınırlı yetki: Yetkinin sınırını gösteren ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanan iç yönerge ibraz edilir.

Sınırlı yetkide yalnız iç yönergenin sunulmasıyla yetinilmez. Yetkili veya yetkililer, ibraz edilen iç yönergenin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanmış son hâli olduğunu ve yetkilerde değişiklik bulunmadığını yazarak imzalar.

İç yönerge ve ekleri işlem dosyasında arşivlenir. Sisteme kayıt sürecine ilişkin cümlede bir bölüm 03.03.2021 tarihli Makam Oluruyla mülga hâle gelmiştir. Sonraki işlem taleplerinde, iç yönergenin yayımlanmış son hâl olduğu ve yetkilerde değişiklik bulunmadığına ilişkin beyanın resmî senede yazılması esası korunmuştur.

3.4. Yabancı sermayeli olmadığı belirtilen anonim şirket

MERSİS yetki belgesinde anonim şirketin yabancı sermayeli olmadığı belirtiliyor ve şirket yetkilileri arasında yabancı gerçek veya tüzel kişi bulunmadığı tespit ediliyorsa, resmî senette şirketin işlem tarihi itibarıyla yabancı sermayeli olmadığına ilişkin taahhüt alınır. Beyanın gerçeği yansıtmaması hâlinde edinilen taşınmazların veya sınırlı ayni hakların tasfiyesi dâhil hukuki sonuçların sorumluluğunun şirkete ait olduğu da bu taahhütte yer alır.

Kooperatiflere ilişkin özel durumlar saklıdır. Bu nedenle kooperatif işlemleri sıradan bir ticaret şirketi işlemi gibi değerlendirilirken kooperatiflere özgü özel kurallar gözden kaçırılmaz.

4. Dernek, vakıf, sendika ve siyasi partiler

Tüzel kişi	Taşınmaz tasarrufuna ilişkin yetki belgesi veya inceleme
Dernek	Merkez veya şubenin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirinden alınan yetki belgesi
Sendika	Merkez veya şubenin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirinden alınan yetki belgesi
Vakıf	Vakıflar bölge müdürlüğünden alınan yetki belgesi
Siyasi parti	Parti tüzüğüne göre karar almaya ve imza atmaya yetkili merci ile kişilerin kontrolü

Dernek, vakıf ve sendikalarda yetki belgesiyle birlikte yetkililerin kimlik bilgileri kontrol edilir.

Siyasi partilerde partiyi temsil yetkisi genel başkana ait olmakla birlikte, taşınmaz tasarrufuna ilişkin karar alma ve imza yetkileri parti tüzüğünde başka kurul veya görevlilere verilmiş olabilir. Bu nedenle yalnız genel başkanın temsil sıfatına bakılmaz; kararın tüzükte yetkili kılınmış merci tarafından alınıp alınmadığı ve işlemi yapacak kişilerin kimlikleri birlikte kontrol edilir.

5. Kamu iktisadi teşebbüsleri

Kamu iktisadi teşebbüsleri, özel olarak saklı tutulan konular dışında özel hukuk hükümlerine tabidir. En yüksek yetkili ve sorumlu karar organı yönetim kurulu, yetkili ve sorumlu yürütme organı genel müdürdür. Genel müdür, sınırlarını açıkça belirlemek şartıyla yetkilerinin bir kısmını astlarına devredebilir.

5.1. Taşınmaz tasarrufu kararı

Kamu iktisadi teşebbüsünün taşınmaz tasarrufuna yönelik yönetim kurulu kararı tapu müdürlüğüne sunulur. Kararda, teşebbüsü temsil edecek personelin belirtilmesi gerekir. Kararda temsilci belirtilmemişse tapu işlemini yapmaya genel müdür yetkilidir.

5.2. Teşebbüs personeline yetki verilmesi

Yönetim kurulu kararında adı bulunan temsilci veya genel müdür, tapu işlemini yapmak üzere başka bir teşebbüs personeline yetki verebilir. Bu durumda ayrıca yetkilendirme yazısı sunulur. Teşebbüs personeline yetki yazısıyla yetki verilmişse ayrıca vekâletname aranmaz.

Taşınmaz tasarrufuna ilişkin ayrı bir yetki belgesi alınması zorunlu değildir. MERSİS üzerinden teşebbüsü temsile yetkili kişilere ilişkin yetki belgesi sorgulanabiliyorsa, bu belge taşınmaz tasarrufuna yönelik yönetim kurulu kararıyla birlikte kullanılabilir.

5.3. Teşebbüs dışındaki üçüncü kişiye yetki verilmesi

Temsil yetkisi teşebbüs dışındaki üçüncü kişiye bırakılacaksa noterlik mevzuatına uygun vekâletname düzenlenir. KİT temsilcilerinin kimlik bilgileri resmî kayıtlarda sabit olduğundan, bu vekâletnamelerde temsilcilerin fotoğrafı aranmaz.

6. Kamu sermayeli bankalar

Kamu sermayeli bankalarda MERSİS üzerinden oluşturulan yetki belgesiyle yetkililer belirlenebiliyorsa, kimlik bilgileri kontrol edilerek başka belge aranmadan işlem yapılır. Yetki sınırlıysa şirketler için öngörülen iç yönerge ve sınır incelemesi uygulanır.

MERSİS üzerinden yetki belgesi oluşturulamıyorsa, bankanın merkez veya şubesinden alınan ve temsile yetkili kişilerin kimlik bilgilerini içeren yetki yazısı sunulur.

7. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları kanunla kurulur, organları kendi üyeleri tarafından seçilir ve kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamaz. Temsil ve yetki düzenleri kendi kanunlarında belirlenir.

Konfederasyon, bağlı federasyon, birlik ve odaların taşınmaz tasarruflarında yetkili organ kararı aranır; ayrıca taşınmaz tasarrufuna ilişkin ayrı bir yetki belgesi alınması gerekmez. Bunun yerine kararın iki unsuru açıkça göstermesi gerekir:

1. Yapılacak iş veya taşınmaz tasarrufu,
2. Tüzel kişiyi temsil edecek kişi.

Kararda yalnız genel bir yetki ifadesi bulunması, yapılacak iş ile temsilcinin belirlenmesi gereğini karşılamaz.

8. Yabancı sermayeli şirketlerde değerlendirme mantığı

Bir şirket taşınmaz edinmek istediğinde, yetki belgesinde şirketin yabancı sermayeli olduğunun yazılması veya şirket yetkililerinden birinin yabancı gerçek ya da tüzel kişi olması, Tapu Kanunu'nun 36'ncı maddesi kapsamının incelenmesini gerektirir. Bu başlangıç işareti tek başına her talebin valiliğe gönderileceği anlamına gelmez. Sonuç, sermaye oranı ve yönetim kontrolü incelenerek belirlenir.

8.1. Dört adımlı karar yolu

1. Şirket türünü belirle: limited mi, anonim mi?
2. Anonim şirkette halka açık olup olmadığını belirle.
3. Yabancı ortakların birlikte veya ayrı ayrı yüzde elli ya da daha fazla paya sahip olup olmadığını incele.
4. Yüzde ellinin altındaysa yabancı ortakların yöneticilerin çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisini incele.

Yüzde elli eşiği yüzde elliyi de kapsar. Birden fazla yabancı ortağın oranları birlikte değerlendirilir; tek bir yabancı ortağın ayrı başına yüzde elli veya daha fazla payı bulunması da aynı sonucu doğurur.

8.2. Limited şirketler

Limited şirkette MERSİS yetki belgesi üzerinden yabancı ortakların pay oranı incelenir:

• Yabancı ortak veya ortakların birlikte ya da ayrı ayrı yüzde elli veya daha fazla payı varsa talep sahibi taşınmazın bulunduğu yer valiliğine yönlendirilir.
• Oran yüzde ellinin altındaysa şirket merkezinin kayıtlı olduğu ticaret sicili müdürlüğünce onaylanmış şirket sözleşmesi sunulur.
• Şirket sözleşmesine göre yabancı ortaklar yöneticilerin çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisine sahipse talep valiliğe yönlendirilir.
• Böyle bir yönetim kontrolü yoksa işlem tapu müdürlüğünce doğrudan karşılanır.

8.3. Halka açık olmayan anonim şirketler

Halka açık olmayan anonim şirkette şirket yetkilileri, pay defterine dayanarak yabancı ortakların isim veya unvanlarını, tabiiyetlerini ve ortaklık oranlarını gösteren listeyi sunar.

• Listede yabancı ortakların birlikte veya ayrı ayrı yüzde elli ya da daha fazla payı bulunduğu görülürse talep valiliğe yönlendirilir.
• Oran yüzde ellinin altındaysa onaylı şirket sözleşmesi incelenir.
• Yabancı ortaklar yöneticilerin çoğunluğunu atama veya görevden alma yetkisine sahipse valiliğe yönlendirme yapılır; bu yetki yoksa talep tapu müdürlüğünce doğrudan karşılanır.

8.4. Halka açık anonim şirketler

Halka açık anonim şirkette sermaye oranlarını gösteren belge Merkezi Kayıt Kuruluşundan alınır. Eşik ve yönetim kontrolü bakımından limited ve halka açık olmayan anonim şirketlerdeki aynı mantık uygulanır:

• Yüzde elli veya üzeri yabancı payı: valiliğe yönlendirme,
• Yüzde ellinin altında pay ve çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi: valiliğe yönlendirme,
• Yüzde ellinin altında pay ve böyle bir kontrol yetkisinin bulunmaması: tapu müdürlüğünce doğrudan karşılama.

8.5. Anonim şirketlerde belge farkı

Anonim şirket türü	Yabancı ortaklık oranını gösteren temel belge
Halka açık olmayan	Pay defterine göre düzenlenen pay sahipleri listesi
Halka açık	Merkezi Kayıt Kuruluşundan alınan sermaye oranları belgesi

Bu belge farkı, değerlendirme ölçütünü değiştirmez; yalnız ortaklık yapısının hangi kayıtla kanıtlanacağını değiştirir.

9. Tapu Kanunu'nun 36'ncı maddesi kapsamına girmeyen işlemler

Aşağıdaki talepler genel esaslar çerçevesinde doğrudan tapu müdürlükleri tarafından karşılanır:

1. Taşınmaz rehni.
2. Edinimin ipotek lehdarı adına olması şartıyla, taşınmaz rehninin paraya çevrilmesi kapsamındaki mülkiyet edinimleri.
3. Bankaların, ilgili mevzuata göre belirli sürede elden çıkarma yükümlülüğü devam etmek şartıyla, kredi sayılan işlemleri veya alacaklarının tahsili nedeniyle gerçekleştirdiği edinimler.
4. Şirket birleşmesi veya bölünmesinden doğan taşınmaz mülkiyeti ve sınırlı ayni hak nakilleri.
5. Endüstri bölgesi, organize sanayi bölgesi, teknoloji geliştirme bölgesi ve serbest bölge gibi özel yatırım bölgelerindeki edinimler.

Bir işlemin 36'ncı madde kapsamı dışında kalması, şirketin yabancı sermayeli olduğunun TAKBİS üzerinde işaretlenmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Yabancı sermayeli şirket, kapsam içinde veya dışında olmasına bakılmaksızın sistemde işaretlenir.

10. Karar tabloları

10.1. Temsil türüne göre belge yolu

Olay	Kullanılacak yol
Kamu tüzel kişisi temsilcisi kurum personelini görevlendiriyor	Resmî yetki yazısı
Kamu tüzel kişisi temsilcisi kurum dışındaki kişiyi görevlendiriyor	Noterlik mevzuatına uygun vekâletname
KİT temsilcisi teşebbüs personelini görevlendiriyor	Yetkilendirme yazısı; ayrıca vekâletname aranmaz
KİT temsilcisi teşebbüs dışındaki kişiyi görevlendiriyor	Noterlik mevzuatına uygun vekâletname
Şirket yetkisi sınırlı	Yayımlanmış iç yönerge ve son hâl/değişiklik bulunmadığı beyanı

10.2. Yabancı sermayeli şirkette sonuç

Yabancı payı / kontrol	Sonuç
Yüzde elli veya üzeri	Taşınmazın bulunduğu yer valiliğine yönlendirme
Yüzde ellinin altında, çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi var	Valiliğe yönlendirme
Yüzde ellinin altında, çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi yok	Tapu müdürlüğünce doğrudan karşılama
36'ncı madde dışında sayılan işlem	Genel esaslarla doğrudan karşılama; yabancı sermaye işareti yine yapılır

11. Çözümlü uygulamalar

Uygulama 1 - Köy taşınmazının satışı

Olay: İlçedeki bir köy tüzel kişiliği, köy organlarınca alınan kararla taşınmazını satmak istemektedir. Muhtar işlem için başvurmuştur.

Belirleyici bilgiler: Tüzel kişi köydür, işlem satış niteliğindedir ve yer ilçedir.

Uygulanacak ayrım: Muhtar köyü temsil eder; ancak köy organlarının satış kararı ayrıca ilçede kaymakamın onayını gerektirir.

Sonuç: Muhtarın temsil yetkisi tek başına yeterli değildir. Kaymakam onaylı satış kararıyla işlem yolu tamamlanır.

Uygulama 2 - Şirket unvanı değişmiş, iki unvan da MERSİS'te

Olay: Şirketin eski unvanındaki taşınmaz yeni unvan adına düzeltilmek istenmektedir. MERSİS yetki belgesinde eski ve yeni unvan birlikte görünmektedir.

Belirleyici bilgi: Her iki unvan da aynı yetki belgesinde yer almaktadır.

Uygulanacak ayrım: Bu durumda unvan değişikliğini kanıtlamak için başka belge aranmaz; temsilcinin kimliği ve yetki süresi olağan biçimde kontrol edilir.

Sonuç: Unvan değişikliği yönünden ek belge gerekmeksizin işleme yön verilir.

Uygulama 3 - Müşterek ve sınırlı şirket yetkisi

Olay: MERSİS kaydında iki kişinin şirketi müştereken temsil ettiği ve yetkilerinin iç yönergeyle sınırlandığı görülmektedir. İşleme yalnız bir temsilci katılmıştır.

Belirleyici bilgiler: Yetki hem müşterek hem sınırlıdır.

Uygulanacak ayrım: Müşterek temsil birlikte hareketi, sınırlı yetki ise yayımlanmış iç yönergenin incelenmesini gerektirir. Bu iki koşul birbirinin alternatifi değildir.

Sonuç: İki yetkilinin birlikte katılımı ile iç yönerge ve son hâl beyanı sağlanmadan işlem tamamlanamaz.

Uygulama 4 - KİT kararında temsilci yok

Olay: KİT yönetim kurulu taşınmaz satışına karar vermiş, ancak kararda temsilci adı belirtilmemiştir. Genel müdür bir teşebbüs personeline yetki yazısı vermiştir.

Belirleyici bilgiler: Yönetim kurulu kararı vardır, temsilci kararda yazılı değildir ve yetkilendirilen kişi teşebbüs personelidir.

Uygulanacak ayrım: Kararda temsilci yoksa genel müdür yetkilidir. Genel müdür, teşebbüs personeline yetki yazısıyla yetki verebilir; ayrıca vekâletname aranmaz.

Sonuç: Yönetim kurulu kararı ile genel müdürün yetkilendirme yazısı birlikte değerlendirilerek işlem yapılabilir.

Uygulama 5 - Limited şirkette yüzde kırk pay ve yönetim kontrolü

Olay: Yabancı ortakların toplam payı yüzde kırktır. Onaylı şirket sözleşmesi, yabancı ortaklara yöneticilerin çoğunluğunu atama ve görevden alma yetkisi vermektedir.

Belirleyici bilgiler: Pay yüzde ellinin altındadır; buna rağmen yönetim kontrolü yabancı ortaklardadır.

Uygulanacak ayrım: Yüzde ellinin altında kalmak tek başına doğrudan işlem için yeterli değildir. Çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi ikinci bağımsız ölçüttür.

Sonuç: Talep sahibi taşınmazın bulunduğu yer valiliğine yönlendirilir.

Uygulama 6 - Halka açık anonim şirkette yüzde otuz beş pay

Olay: Merkezi Kayıt Kuruluşundan alınan belgede yabancı ortakların toplam payı yüzde otuz beştir. Onaylı şirket sözleşmesinde yabancı ortaklara çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi tanınmamıştır.

Belirleyici bilgiler: Pay yüzde ellinin altındadır ve yönetim kontrolü yoktur.

Uygulanacak ayrım: Halka açık anonim şirkette oran MKK belgesiyle saptanır; yüzde ellinin altındaki payda yönetim kontrolü ayrıca incelenir.

Sonuç: Talep tapu müdürlüğünce doğrudan karşılanır.

12. Karşılaştırmalı olaylar

12.1. Aynı pay oranı, farklı sonuç

• Olay A: Yabancı payı yüzde kırk dokuz, çoğunluk yöneticilerini belirleme yetkisi yok. Sonuç: doğrudan tapu müdürlüğü.
• Olay B: Yabancı payı yüzde kırk dokuz, çoğunluk yöneticilerini atama veya görevden alma yetkisi var. Sonuç: valiliğe yönlendirme.

Sonucu değiştiren unsur pay oranı değil, yönetim kontrolüdür.

12.2. Aynı anonim şirket testi, farklı kanıt

• Halka açık olmayan anonim şirkette yabancı ortaklık yapısı pay defterine dayalı listeyle gösterilir.
• Halka açık anonim şirkette aynı yapı MKK sermaye oranları belgesiyle gösterilir.

Belge değişir; yüzde elli eşiği ve yönetim kontrolü testi değişmez.

12.3. Aynı KİT, farklı temsilci türü

• Yetkilendirilen kişi teşebbüs personeliyse yetki yazısı yeterlidir ve ayrıca vekâletname aranmaz.
• Yetkilendirilen kişi teşebbüs dışındaysa noterlik mevzuatına uygun vekâletname gerekir.

Sonucu değiştiren unsur, yetkilendirilen kişinin kurum içinden mi kurum dışından mı olduğudur.

13. Karıştırılabilecek ayrımlar

1. Yetki belgesine erişim ile yetkinin geçerliliği aynı değildir. Belgeye erişilmiş olsa bile yetki süresi kontrol edilir.
2. Müşterek yetki ile sınırlı yetki farklıdır. Müştereklik birlikte hareketi, sınırlılık işlem kapsamını gösterir; ikisi aynı anda bulunabilir.
3. Yetki yazısı ile vekâletname birbirinin yerine her olayda geçmez. Kurum içi personel için resmî yazı, kurum dışındaki kişi için noterlik biçimi aranır.
4. Yüzde elli eşiği yüzde elliyi içerir. Tam yüzde elli, valiliğe yönlendirme sonucunu doğurur.
5. Yabancı yetkilinin varlığı doğrudan valiliğe gönderme sonucu değildir. Önce şirketin 36'ncı madde kapsamı, pay oranı ve yönetim kontrolü incelenir.
6. Yüzde ellinin altında pay otomatik doğrudan işlem anlamına gelmez. Yönetim kontrolü varsa yine valiliğe yönlendirme yapılır.
7. 36'ncı madde dışında kalan işlem ile TAKBİS işareti ayrıdır. İşlem doğrudan karşılanabilir; yabancı sermayeli şirket işareti yine yapılır.
8. Fotoğraf aranmaması, vekâletname aranmaması değildir. Fotoğraf muafiyeti yalnız temsilcinin kimliğinin resmî kayıtlarda sabit olmasından kaynaklanır.
9. KİT yönetim kurulu kararı ile ayrı yetki belgesi aynı işlevi taşımaz. Taşınmaz tasarrufunun dayanağı yönetim kurulu kararıdır; MERSİS kaydı temsilcinin belirlenmesinde yardımcı olabilir.
10. Meslek kuruluşunda kamu tüzel kişiliği, amaç sınırını kaldırmaz. Kuruluş amaçları dışında faaliyet gösterilemez.

14. Hızlı tekrar

• Devlet ilde çevre ve şehircilik il müdürü veya görevlendireceği memur; ilçede öncelikle millî emlak müdürü ya da yardımcısı tarafından temsil edilir.
• Köyü muhtar temsil eder; köy taşınmazının satış kararı ilde vali, ilçede kaymakam onayına bağlıdır.
• Kamu tüzel kişisi personeline resmî yazıyla, kurum dışındaki kişiye vekâletnameyle yetki verir.
• Şirket yetkisi MERSİS'ten sorgulanır ve yetki süresi ayrıca kontrol edilir.
• Eski ve yeni unvan yetki belgesinde birlikteyse unvan değişikliği için ek belge aranmaz.
• Münferit yetkili tek başına, müşterek yetkililer birlikte hareket eder; sınırlı yetkide yayımlanmış iç yönerge incelenir.
• Dernek ve sendika en büyük mülkî amirden, vakıf vakıflar bölge müdürlüğünden yetki belgesi alır.
• Siyasi partide genel başkanın temsil sıfatının yanında tüzükteki karar ve imza yetkileri kontrol edilir.
• KİT taşınmaz tasarrufunda yönetim kurulu kararı esastır; kararda temsilci yoksa genel müdür yetkilidir.
• Yabancı sermayeli şirkette yüzde elli veya üzeri pay ya da çoğunluk yöneticilerini belirleme gücü valiliğe yönlendirme doğurur.
• Halka açık olmayan anonim şirket pay defteri listesi, halka açık anonim şirket MKK belgesi kullanır.
• 36'ncı madde dışında kalan işlemler doğrudan karşılanır; yabancı sermayeli şirket TAKBİS'te yine işaretlenir.

15. Mini yoklamalar

Mini yoklama 1

Bir belediye başkanı belediye personelini tapu işlemine göndermek istiyor. Hangi yetkilendirme biçimi kullanılmalıdır?

Mini yoklama 2

MERSİS yetki belgesinde eski ve yeni şirket unvanı birlikte görünüyorsa unvan değişikliği yönünden ek belge gerekir mi?

Mini yoklama 3

Yabancı ortakların payı yüzde kırk sekiz, çoğunluk yöneticilerini atama yetkisi yabancı ortaklardadır. Talep hangi mercie yönlendirilir?

Mini yoklama 4

KİT yönetim kurulu kararında temsilci belirtilmemişse tapu işlemini yapmaya kim yetkilidir?

Mini yoklama 5

Halka açık anonim şirkette yabancı ortaklık oranını gösteren belge hangi kuruluştan alınır?

Mini yoklama 6

Yabancı sermayeli şirketin organize sanayi bölgesindeki edinimi doğrudan karşılanıyorsa TAKBİS işareti yapılır mı?

Mini yoklama cevapları

1. Belediye personeline resmî yetki yazısıyla yetki verilir.
2. Hayır. Eski ve yeni unvan birlikte görünüyorsa unvan değişikliği bakımından başka belge aranmaz; temsilcinin kimliği ve yetki süresi yine kontrol edilir.
3. Taşınmazın bulunduğu yer valiliğine yönlendirilir; pay yüzde ellinin altında olsa da yönetim kontrolü vardır.
4. Genel müdür yetkilidir.
5. Merkezi Kayıt Kuruluşundan alınır.
6. Evet. İşlem 36'ncı madde dışında kalabilir; yabancı sermayeli şirketin TAKBİS'te işaretlenmesi yine gerekir.