Kamu Görevlileri Etiği ve Başvuru Usulleri

Kamu Görevlileri Etiği ve Başvuru Usulleri

Kamu görevlileri etiği, yalnız kişisel dürüstlük beklentisinden ibaret değildir. Kamu hizmetinin hangi ilkelerle yürütüleceğini, görev ve yetkinin hangi sınırlar içinde kullanılacağını, çıkar çatışması ile hediyenin nasıl değerlendirileceğini, kamu kaynaklarının nasıl korunacağını ve etik ihlal iddialarının hangi yollarla inceleneceğini birlikte düzenleyen bütüncül bir sistemdir.

Bu konu iki ana eksende ele alınır. Birinci eksen, kamu görevlisinin günlük görev davranışına yön veren etik ilkelerdir. İkinci eksen ise etik aykırılık iddialarının başvuru, inceleme, savunma, karar ve bildirim aşamalarından oluşan usulüdür.

Öğrenme hedefleri

Bu konuyu tamamlayan kişi;

• Düzenlemenin kapsamına giren ve kapsam dışında kalan grupları ayırt eder,
• Kamu hizmeti bilinci ile halka hizmet bilincinin görev davranışına etkisini açıklar,
• Dürüstlük, tarafsızlık, eşitlik, saygınlık ve güven ilkelerini somut olaylara uygular,
• Takdir yetkisinin etik sınırlarını belirler,
• Etik dışı veya yasa dışı bir davranışla karşılaşan kamu görevlisinin ve kurum amirinin yükümlülüklerini ayırt eder,
• Gerçek, potansiyel veya görünürdeki çıkar çatışmasını fark eder ve izlenecek yolu seçer,
• Görev ve yetkinin menfaat sağlamak amacıyla kullanılmasını oluşturan davranışları belirler,
• Hediye yasağının kapsamını, istisnalarını ve bildirim yükümlülüğünü karşılaştırır,
• Kamu malları, mesai, iş gücü ve kurum açıklamalarıyla ilgili etik sınırları uygular,
• Yöneticilerin hesap verme, önleme, eğitim ve rehberlik sorumluluklarını açıklar,
• Etik sözleşme, etik eğitimi ve etik komisyonuna ilişkin yükümlülükleri ayırt eder,
• Başvuru hakkına sahip kişileri ve başvurunun kabul edilebilirlik koşullarını belirler,
• Başvurunun biçimini, yöneltileceği makamı ve başvuru tarihini doğru saptar,
• Savunma ve inceleme sürelerini olaylara uygular,
• Kurul ile yetkili disiplin kurullarının karar ve bildirim rejimlerini karşılaştırır,
• Süre aşımı, yargı yoluna başvurma ve daha önce incelenmiş şikâyet gibi durumların sonucunu gerekçelendirir.

1. Düzenlemenin amacı ve kapsamı

1.1. Amaç

Etik düzenin temel amacı, kamuda etik kültürünü yerleştirmek ve kamu görevlilerinin görevlerini yürütürken uymaları gereken davranış ilkelerini belirlemektir. Bu sistem, kamu görevlisine yalnız yasaklar göstermez; etik davranış konusunda yol gösterir, toplumun kamu görevlisinden beklemeye hakkı olan davranışları görünür kılar ve kamu yönetimine duyulan güveni artırmayı hedefler.

Adalet, dürüstlük, saydamlık ve tarafsızlığa zarar veren davranışların ortadan kaldırılması bu yapının merkezindedir. Etik Kurula yapılacak başvuruların usul ve esasları da aynı bütünün parçasıdır.

1.2. Kapsama girenler

Düzenleme, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli geniş biçimde kapsar. Genel bütçeli ve katma bütçeli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahallî idareler ve bunların birlikleri ile kamu tüzel kişiliğine sahip kurul, üst kurul, kurum, enstitü, teşebbüs, teşekkül ve fon gibi yapılanmalarda görev yapan personel kapsam içindedir.

Yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile kurul ve üst kurul başkan ve üyeleri de kapsamın içindedir. Dolayısıyla kapsam yalnız klasik memur kadrolarıyla sınırlı değildir.

1.3. Kapsam dışında kalanlar

Aşağıdaki gruplar hakkında bu etik düzenlemenin hükümleri uygulanmaz:

• Cumhurbaşkanı,
• Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri,
• Bakanlar Kurulu üyeleri,
• Türk Silahlı Kuvvetleri,
• Yargı mensupları,
• Üniversiteler.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bir kişinin kamu görevi yürütmesinin tek başına yeterli olmamasıdır. Önce görev yaptığı yapının ve kişinin kapsam içinde bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

1.4. Temel kavramlar

Kamu görevlisi, kapsam içindeki kurum ve kuruluşlarda görev yapan tüm personeldir.

Kurul, Kamu Görevlileri Etik Kuruludur.

Başvuru sahibi, başvuru hakkını kullanarak Kurula veya yetkili disiplin kuruluna başvuran gerçek kişidir.

Bilgi, etik inceleme ve araştırmalarına ilişkin olarak kurum ve kuruluş kayıtlarında bulunan her türlü veridir.

Belge, yalnız kâğıt üzerindeki evrakı ifade etmez. Dosya, yazı, kitap, broşür, plan, film, fotoğraf, ses ve görüntü kaydı, harita ve elektronik ortamda kayıtlı veri taşıyıcıları da bu kavramın içindedir.

2. Kamu hizmetinin yönünü belirleyen ilkeler

2.1. Kamu hizmeti bilinci

Kamu hizmeti yürütülürken sürekli gelişim, katılımcılık, saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, kamu yararı, hesap verebilirlik, öngörülebilirlik, hizmette yerindenlik ve beyana güven esas alınır.

Bu ilkeler birbirinden kopuk değildir. Örneğin bir işlem hukuken mümkün olsa bile keyfî, öngörülemez veya kişiye göre değişen biçimde yürütülüyorsa etik açıdan sorun doğabilir. Benzer şekilde hızlı hizmet, tarafsızlıktan veya hukuka uygunluktan vazgeçilmesi anlamına gelmez.

2.2. Halka hizmet bilinci

Kamu görevlisi, halkın günlük yaşamını kolaylaştırmayı; ihtiyaçları etkin, hızlı ve verimli biçimde karşılamayı; hizmet kalitesini ve memnuniyeti artırmayı hedefler. Hizmetin merkezinde, yalnız kurum içi sürecin tamamlanması değil, hizmetten yararlanan kişinin ihtiyacı ve ortaya çıkan sonuç bulunur.

2.3. Hizmet standartlarına uyma

Yönetici ve diğer personel, kamu hizmetini belirlenmiş standart ve süreçlere uygun yürütür. Hizmetten yararlanan kişiye yalnız sonuç bildirmek yeterli değildir; iş ve işlemlerle ilgili gerekli açıklayıcı bilgiler verilerek kişi hizmet süreci boyunca aydınlatılır.

Bu yükümlülük, kişiye ayrıcalık tanımayı değil, sürecin anlaşılabilir ve öngörülebilir olmasını gerektirir.

2.4. Kurumun amaç ve misyonuna bağlılık

Kamu görevlisi, çalıştığı kurumun amaç ve misyonuna uygun davranır; ülkenin çıkarları, toplumun refahı ve kurumun hizmet idealleri doğrultusunda hareket eder. Kurumsal bağlılık, hukuka veya etik ilkelere aykırı bir talimata uyma anlamına gelmez. Etik dışı veya yasa dışı talep karşısında bildirim yükümlülüğü ayrıca devam eder.

3. Dürüstlük, tarafsızlık, saygınlık ve saygı

3.1. Dürüstlük ve tarafsızlık

Kamu görevlisi tüm eylem ve işlemlerinde yasallık, adalet, eşitlik ve dürüstlük doğrultusunda hareket eder. Dil, din, felsefi inanç, siyasi düşünce, ırk, cinsiyet ve benzeri nedenlerle ayrım yapılamaz. İnsan hak ve özgürlüklerini sınırlayan, fırsat eşitliğini engelleyen davranış ve uygulamalardan kaçınılır.

Tarafsızlık yalnız açık ayrımcılık yapmamak değildir. Bir kişiye yakınlığı nedeniyle öncelik vermek, başka bir kişiye siyasi görüşü nedeniyle zorluk çıkarmak veya aynı koşullardaki kişilere farklı ölçüt uygulamak da tarafsızlık ve eşitlikle bağdaşmaz.

3.2. Takdir yetkisinin sınırı

Takdir yetkisi, kamu görevlisine sınırsız kişisel tercih alanı vermez. Takdir;

1. Kamu yararı,
2. Hizmet gerekleri,
3. Keyfîlikten uzaklık,
4. Tarafsızlık,
5. Eşitlik ölçütleri içinde kullanılır.

Bir kararın birden fazla hukuka uygun seçeneği bulunması, kararın kişisel yakınlık veya baskıyla belirlenmesini meşru hâle getirmez.

3.3. Ayrıcalık ve siyasi tarafgirlik yasağı

Gerçek veya tüzel kişilere öncelikli, ayrıcalıklı ya da taraflı muamele yapılamaz. Herhangi bir siyasi partinin, kişinin veya zümrenin yararını ya da zararını hedefleyen davranışta bulunulamaz. Kamu makamlarının mevzuata uygun politika, karar ve eylemleri engellenemez.

3.4. Saygınlık ve güven

Kamu görevlisi, kamu yönetimine güveni güçlendirecek şekilde davranır. Şüphe uyandıran, adalet duygusunu zedeleyen veya kamu hizmetine duyulan güveni azaltan davranışlardan kaçınır.

Halka hizmet, kişisel veya özel menfaatin üzerindedir. Hizmetten yararlanana kötü davranmak, işi savsaklamak, çifte standart uygulamak ve taraf tutmak etik ilkelere aykırıdır.

Yönetici veya denetleyici konumundaki görevliler için ek sınırlar vardır. Bu kişiler;

• Keyfî davranamaz,
• Baskı, hakaret veya tehdit içeren uygulamalarda bulunamaz,
• Açık ve kesin kanıta dayanmayan rapor düzenleyemez,
• Mevzuata aykırı hizmet, imkân veya çıkar talep edemez,
• Talep etmemiş olsa bile bu nitelikte sunulan çıkarı kabul edemez.

3.5. Nezaket ve saygı

Kamu görevlileri üstlerine, meslektaşlarına, astlarına, diğer personele ve hizmetten yararlananlara nazik ve saygılı davranır; gerekli ilgiyi gösterir. Bir konu görevlinin yetkisi dışındaysa kişiyi belirsizlik içinde bırakmak yerine ilgili birime veya yetkiliye yönlendirir.

Nezaket, yalnız kullanılan sözlerin yumuşaklığı değildir. Muhatabın başvurusunu ciddiye almak, gerekli ilgiyi göstermek ve yetki dışı konuda doğru yönlendirme yapmak da bu ilkenin parçasıdır.

4. Etik dışı davranışın bildirilmesi ve çıkar çatışması

4.1. Yetkili makamlara bildirim

Kamu görevlisinden etik ilkelerle bağdaşmayan veya yasa dışı bir iş ya da eylemde bulunması istenirse durumu yetkili makamlara bildirir. Aynı yükümlülük, görevin yürütülmesi sırasında böyle bir eylem veya işlemden haberdar olunması ya da bunun görülmesi hâlinde de doğar.

Kurum ve kuruluş amirleri, bildirimde bulunan kamu görevlisinin kimliğini gizli tutar ve zarar görmemesi için gerekli tedbirleri alır. Böylece bildirim yapan görevlinin korunması, amirin ayrıca yerine getirmesi gereken bir sorumluluktur.

4.2. Çıkar çatışmasının anlamı

Çıkar çatışması, kamu görevlisinin görevini tarafsız ve objektif yürütmesini etkileyen veya etkiliyormuş gibi görünen şahsi menfaat ve yükümlülük durumudur. Menfaat yalnız kamu görevlisine sağlanan kazançla sınırlı değildir; yakınlara, arkadaşlara ya da ilişkide bulunulan kişi ve kuruluşlara sağlanan yararlar da değerlendirmeye girer.

Ayrıca mali yükümlülükler ve benzeri şahsi çıkarlar da çatışma yaratabilir. Bu nedenle çıkar çatışması için mutlaka görevin fiilen taraflı yürütüldüğünün kanıtlanması gerekmez. Tarafsızlığı etkiliyormuş görüntüsü veren durum da önemlidir.

4.3. Çıkar çatışmasında izlenecek yol

Kamu görevlisi çıkar çatışması konusunda şahsen sorumludur. İzlenecek temel yol şöyledir:

1. Potansiyel veya gerçek çatışma ihtimaline karşı dikkatli olmak,
2. Çatışmayı önlemek için gerekli adımları atmak,
3. Çatışmanın farkına varır varmaz üstüne bildirmek,
4. Çatışma kapsamındaki menfaatlerden kendini uzak tutmak.

Bu sistem, sorumluluğu yalnız amire bırakmaz. Çatışmayı en erken fark edebilecek kişi çoğu zaman görevlinin kendisidir.

4.4. Karar örneği

Bir kamu görevlisinin yakın akrabasına ait şirket, görevlinin değerlendireceği bir kamu işleminin tarafıdır. Görevli henüz şirket lehine karar vermemiş olsa bile tarafsızlığın etkilendiği veya etkilenmiş göründüğü bir durum vardır. Doğru yaklaşım; durumu gizlemek ya da yalnız dikkatli davranacağını söylemek değil, çatışmayı üstüne bildirmek ve ilgili menfaat alanından uzaklaşmaktır.

5. Görev ve yetkinin menfaat amacıyla kullanılması

5.1. Kişisel veya üçüncü kişi lehine menfaat

Kamu görevlisi görevini, unvanını veya yetkisini kullanarak kendisi, yakınları ya da üçüncü kişiler lehine menfaat sağlayamaz; aracılık yapamaz. Akraba, eş, dost veya hemşehri kayırmacılığı ile siyasal kayırmacılık yasaktır. Yasak, yalnız maddi kazancı değil, ayrıcalıklı işlem görme gibi başka yararları da kapsar.

5.2. Ürün satışı ve kurumlara menfaat sağlama

Görev ve unvan kullanılarak kamu görevlisinin veya başkasının kitap, dergi, kaset, CD ve benzeri ürünlerinin satışı veya dağıtımı yaptırılamaz. Aynı şekilde herhangi bir kurum, vakıf, dernek veya spor kulübüne yardım, bağış ya da benzeri menfaat sağlamak için görev yetkisinden yararlanılamaz.

5.3. Resmî ve gizli bilginin kullanılması

Görevin yürütülmesi sırasında veya görev nedeniyle elde edilen resmî ya da gizli bilgi;

• Kamu görevlisinin kendisine,
• Yakınlarına,
• Üçüncü kişilere ekonomik, siyasi veya sosyal menfaat sağlamak için kullanılamaz.

Bu bilgiler, yetkili makamlar dışında görev sırasında da görevden ayrıldıktan sonra da açıklanamaz.

Görevden ayrılmak gizlilik yükümlülüğünü sona erdirmez.

5.4. Seçim kampanyalarında kurum kaynakları

Kamu görevlisi, seçim kampanyalarında görev yaptığı kurumun kaynaklarını doğrudan veya dolaylı olarak kullanamaz ve kullandıramaz. Kurum aracı, personeli, iletişim imkânı veya başka bir kamu kaynağının kampanya amacıyla devreye sokulması bu yasağın kapsamına girebilir.

6. Hediye alma ve menfaat sağlama yasağı

6.1. Hediye kavramının genişliği

Hediye, yalnız maddi değeri yüksek bir eşya değildir. Kamu görevlisinin tarafsızlığını, performansını, kararını veya görevini yapmasını etkileyen ya da etkileme ihtimali bulunan; ekonomik değeri olan veya olmayan; doğrudan ya da dolaylı kabul edilen her türlü eşya ve menfaat hediye kapsamındadır.

Bu tanımda üç nokta önemlidir:

• Ekonomik değer şart değildir.
• Menfaatin aracı eliyle sağlanması sonucu değiştirmez.
• Fiilen etkileme yanında etkileme ihtimali de yeterlidir.

6.2. Temel ilke

Temel ilke; kamu görevlisinin hediye almaması, kamu görevlisine hediye verilmemesi ve görev nedeniyle çıkar sağlanmamasıdır.

Kamu görevlisi, yürüttüğü görevle ilgili iş, hizmet veya menfaat ilişkisi bulunan gerçek ya da tüzel kişilerden kendisi, yakınları veya üçüncü kişi ve kuruluşlar için doğrudan veya aracı eliyle hediye alamaz ve menfaat sağlayamaz.

6.3. Kamu kaynağıyla hediye verme sınırı

Kamu görevlisi kamu kaynaklarını kullanarak hediye veremez. Resmî gün, tören ve bayramlar dışında gerçek veya tüzel kişilere çelenk ya da çiçek gönderemez. Görev ve hizmetle ilgisi olmayan kutlama, duyuru ve anma ilanı veremez.

6.4. Uluslararası nezaket ve protokol hediyeleri

Yabancı kişi ve kuruluşların uluslararası ilişkilerde nezaket ve protokol gereği verdiği hediyeler bakımından beyan yükümlülüğü vardır. İlgili kanunda belirtilen sınırın altında kalanlar da beyan edilir. Bu nedenle “değeri düşük olduğu için hiç bildirilmez” yaklaşımı doğru değildir.

6.5. Hediye yasağı dışında kalanlar

Aşağıdaki kategoriler, kendi koşulları içinde hediye alma yasağının dışında tutulur:

Kategori	Belirleyici koşul
Kuruma katkı niteliğindeki kazanım veya bağış	Kurum hizmetini hukuka aykırı etkilememeli; kamu hizmetine tahsis edilmeli; demirbaşa kaydedilmeli; kamuoyuna açıklanmalı. Makam aracı ve belirli bir görevlinin hizmetine tahsis edilen diğer hediyeler bu kapsamda değildir.
Kitap, dergi, makale, kaset, takvim, CD ve benzerleri	Nitelik itibarıyla sayılan grupta bulunmalı.
Halka açık yarışma, kampanya veya etkinlik ödülü	Etkinlik herkese açık olmalı.
Herkese açık konferans, sempozyum, forum, panel, yemek veya resepsiyondaki hatıra hediyesi	Etkinlik herkese açık, hediye hatıra niteliğinde olmalı.
Tanıtım ürünü	Herkese dağıtılmalı ve sembolik değer taşımalı.
Finans kurumu kredisi	Piyasa koşullarına göre alınmalı.

İstisna kategorisinin bulunması tek başına yeterli değildir. Her kategori için belirtilen koşullar birlikte aranır.

6.6. Hediye yasağı içinde kalanlar

Aşağıdaki menfaatler açık biçimde yasak kapsamındadır:

• Kurumla iş, hizmet veya çıkar ilişkisi bulunanlardan alınan karşılama, veda ve kutlama hediyeleri,
• Burs, seyahat, ücretsiz konaklama ve hediye çekleri,
• Taşınır veya taşınmaz mal ya da hizmet alım, satım veya kiralamasında piyasa fiyatına göre makul olmayan bedel uygulanması,
• Hizmetten yararlananların verdiği eşya, giysi, takı veya gıda türü hediyeler,
• Kurumla iş veya hizmet ilişkisi bulunanlardan alınan borç ve krediler.

Piyasa koşullarındaki finans kurumu kredisi ile kurumla iş ilişkisi bulunan kişiden alınan kredi birbirinden ayrılmalıdır. Birincisi koşulları varsa istisna kategorisindeyken ikincisi yasak kapsamındadır.

6.7. Yıllık bildirim yükümlülüğü

En az genel müdür, eşiti ve üstü görevliler; uluslararası nezaket ve protokol kapsamında aldıkları hediyeler ile kuruma katkı niteliğinde kabul edilen belirli hediyelerin bir önceki yıla ait listesini, herhangi bir uyarı beklemeden her yıl ocak ayı sonuna kadar Kurula bildirir.

Bu yükümlülük tüm kamu görevlileri için veya her türlü hediye bakımından kurulmuş genel bir liste bildirim yükümlülüğü değildir. Kişinin unvanı, hediyenin kategorisi ve bildirim dönemi birlikte değerlendirilir.

7. Kamu kaynakları, açıklamalar, saydamlık ve hesap verebilirlik

7.1. Kamu mallarının ve kaynaklarının kullanımı

Kamu bina ve taşıtları ile diğer kamu malları ve kaynakları yalnız kamusal amaçlar ve hizmet gerekleri için kullanılabilir. Kamu görevlisi bunları özel amaçla kullanamaz, başkasına kullandıramaz; korur ve her an hizmete hazır tutulması için gerekli tedbirleri alır.

7.2. Savurganlıktan kaçınma

Kaynakların yalnız doğru amaçla kullanılması yeterli değildir. Mesai süresi, kamu malları, kaynaklar, iş gücü ve imkânlar etkin, verimli ve tutumlu kullanılmalıdır. Böylece iki ayrı soru birlikte cevaplanır:

• Kaynak hangi amaçla kullanılıyor?
• Kaynak o amaç için ölçülü ve verimli kullanılıyor mu?

7.3. Kurumu bağlayıcı açıklamalar

Kamu görevlisi yetkisini aşarak kurumunu bağlayıcı açıklama, taahhüt, vaat veya girişimde bulunamaz. Aldatıcı ve gerçek dışı beyanda da bulunamaz. Bir açıklamanın iyi niyetle yapılmış olması, yetki aşımını ortadan kaldırmaz.

7.4. Bilgi verme ve saydamlık

Kamu görevlileri halkın bilgi edinme hakkını kullanmasına yardımcı olur. İstenen bilgi ve belgeler, bilgi edinme mevzuatındaki istisnalar dışında usulüne uygun biçimde verilir.

Üst yöneticiler, ilgili kanunların izin verdiği ölçüde kurumun ihale süreçlerini, faaliyet ve denetim raporlarını uygun araçlarla kamuoyuna sunar.

7.5. Katılımcılık

Aksine bir yasal hüküm bulunmadıkça, kamu hizmetine ilişkin temel kararlardan doğrudan veya dolaylı etkilenecek kişilerin kararın hazırlanması, olgunlaştırılması, alınması veya uygulanması aşamalarından birine ya da birkaçına katkıda bulunmasını sağlamaya dikkat edilir.

Katılımcılık, karar yetkisinin ilgililere devri anlamına gelmez; karardan etkilenenlerin katkısının uygun aşamalarda alınmasına yöneliktir.

7.6. Yöneticilerin hesap verme sorumluluğu

Kamu görevlileri sorumluluk ve yükümlülükleri konusunda hesap verebilir; kamusal değerlendirme ve denetime açık ve hazırdır.

Yönetici kamu görevlileri ayrıca;

• Kurumun amaç ve politikalarına aykırı işlem ve eylemleri önlemek için zamanında tedbir alır,
• Personelin yolsuzluk yapmasını önlemeye yönelik yasal ve idari düzenlemeleri uygular,
• Eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapar,
• Personelin karşılaştığı mali ve diğer güçlükler konusunda dikkatli davranır,
• Kişisel davranışıyla örnek olur,
• Etik eğitimi sağlar,
• İlkelere uyulup uyulmadığını gözetir,
• Geliriyle bağdaşmayan yaşantıyı izler,
• Etik davranış konusunda rehberlik eder.

Yöneticinin sorumluluğu, yalnız ihlal ortaya çıktıktan sonra işlem yapmak değildir. Önleme, gözetme, eğitim ve örnek olma görevleri de vardır.

8. Eski kamu görevlileri ve mal bildirimi

8.1. Eski kamu görevlileriyle ilişkiler

Eski kamu görevlileri kamu hizmetlerinden ayrıcalıklı biçimde yararlandırılamaz ve onlara imtiyazlı muamele yapılamaz.

İlgili kanunlardaki hükümler ve süreler saklı kalmak üzere, kamu görevinden ayrılan kişiye daha önce görev yaptığı kurum veya kuruluştan doğrudan ya da dolaylı biçimde yüklenicilik, komisyonculuk, temsilcilik, bilirkişilik, aracılık veya benzeri görev ve iş verilemez.

8.2. Mal bildirimi

Kamu görevlileri; kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınır ve taşınmazlar ile alacak ve borçlar hakkında yetkili makama mal bildiriminde bulunur.

Kurul gerekli görürse mal bildirimlerini inceleyebilir. Bilgilerin doğruluğunun kontrolü için bankalar ve özel finans kurumları dâhil ilgili kişi ve kuruluşlardan bilgi istenebilir. İstenen bilgiler en geç otuz gün içinde Kurula verilmelidir.

9. Etik ilkelerin uygulanması ve etik kültürün yerleştirilmesi

9.1. Etik ilkelere uyma ve etik sözleşme

Etik ilkeler, kamu görevlilerinin istihdamını düzenleyen mevzuatın bir parçasıdır. Kapsamdaki kamu görevlileri bir ay içinde Etik Sözleşme’yi imzalar; sözleşme personelin özlük dosyasına konur.

Yetkili sicil amirleri, personelin sicil ve performansını etik ilkelere uygunluk yönünden de değerlendirir.

İlk yürürlük dönemine özgü geçiş kuralında, o tarihte kapsam içinde bulunan kamu görevlilerine sözleşmeyi imzalamaları için üç aylık süre tanınmıştır. Sürekli uygulamadaki bir aylık süre ile ilk yürürlükteki üç aylık geçiş süresi birbirinden ayrılmalıdır.

9.2. Personelin bilgilendirilmesi ve eğitim

Her düzeydeki personel, istihdam koşullarının bir parçası olarak etik ilkeler ve bu ilkelere ilişkin sorumluluklar hakkında bilgilendirilir.

Kurul, etik kültürünü yerleştirmek ve geliştirmek için araştırma, yayın, anket, kamuoyu yoklaması, bilimsel toplantı ve benzeri çalışmalar yapabilir; eğitim programları hazırlayabilir, koordine edebilir ve yürütebilir. Bakanlıklar, diğer kurum ve kuruluşlar, üniversiteler, mahallî idareler ve uzman sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapabilir.

Etik davranış ilkelerinin temel, hazırlayıcı ve hizmet içi eğitim programlarında yer almasını kurum ve kuruluş yöneticileri sağlar.

9.3. Kurumsal etik ilkeleri

Kurum ve kuruluşlar, hizmet veya görevlerinin niteliğine göre kendi kurumsal etik davranış ilkelerini hazırlayabilir. Bu ilkeler uygulanmadan bağımsız biçimde bırakılmaz; Kurulun inceleme ve onayına sunulur.

9.4. Kurulun bilgi, inceleme ve görüş yetkileri

Bakanlıklar ve diğer kamu kurumları, Kurulun başvuru konusuyla ilgili istediği bilgi ve belgeleri süresi içinde vermek zorundadır. Kurul, kapsam içindeki kuruluşlardan ve özel kuruluşlardan temsilcileri çağırarak bilgi alabilir.

Kurul, etik ilkelere aykırı davranış ve uygulamalar hakkında başvuru üzerine veya kendiliğinden inceleme ve araştırma yapabilir. Gerektiğinde yetkili makamlar aracılığıyla kurum ve kuruluşlardan bilgi ve belge toplar. İnceleme, etik ilke ihlali bulunup bulunmadığı çerçevesinde yürütülür ve en geç üç ay içinde sonuçlandırılır.

Kurul ayrıca etik ilkelerin yerleştirilmesi ve geliştirilmesi konusunda faaliyet, inceleme ve araştırma yapabilir; kurumların uygulamada karşılaştığı etik sorunlar hakkında görüş bildirebilir.

9.5. Etik komisyonu

Kurum ve kuruluşlarda üst yönetici tarafından kurum içinden en az üç kişilik etik komisyonu oluşturulur. Komisyonun işlevleri şunlardır:

• Etik kültürünü yerleştirmek ve geliştirmek,
• Personelin karşılaştığı etik sorunlarda tavsiye ve yönlendirmede bulunmak,
• Etik uygulamaları değerlendirmek.

Üyelerin görev süresi ve diğer çalışma hususları üst yönetici tarafından belirlenir. Üyelerin öz geçmiş ve iletişim bilgileri üç ay içinde Kurula bildirilir. Komisyon, Kurulla iş birliği içinde çalışır.

10. Başvuru hakkı ve kabul edilebilirlik

10.1. Başvurabilecek kişiler

Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile Türkiye’de oturan yabancı gerçek kişiler başvurabilir.

Türkiye’de herhangi bir nedenle bulunan ve etik ilkeye aykırı bir davranışa tanık olan yabancı, başvuru hakkı bakımından Türkiye’de oturuyor kabul edilir.

Başvurucunun kişisel menfaatinin ihlalden etkilenmiş olması şart değildir. Bir kişi doğrudan zarar görmemiş olsa da tanık olduğu etik aykırılığı başvuru konusu yapabilir.

10.2. Değerlendirmeye alınmayan veya incelenemeyen hâller

Aşağıdaki durumlar birbirinden ayrılmalıdır:

1. Karalama amacı ve kimliğin belirlenememesi: Kamu görevlisini karalama amacı açık olan ve başvuranın kimliği belirlenemeyen başvuru değerlendirmeye alınmaz.
2. Yargıda bulunan uyuşmazlık: Yargı organlarınca incelenen veya karara bağlanan uyuşmazlık hakkında Kurula ya da yetkili disiplin kuruluna başvuru yapılamaz.
3. İnceleme sürerken yargıya gidilmesi: İnceleme durdurulur ve yargı kararının sonucuna göre değerlendirme yapılır.
4. Daha önce incelenmiş şikâyet: Yeni kanıt gösterilmedikçe aynı şikâyet yeniden incelenemez.
5. İki yıllık süre: Etik aykırı davranışın meydana geldiği tarihi izleyen günden başlayarak iki yıl içinde yapılmayan başvuru incelenmez.
6. İlk yürürlükten önceki davranış: Düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce gerçekleşen davranışlar şikâyet veya ihbar konusu yapılamaz.

Bu sonuçlar aynı değildir. Bazı hâllerde başvuru baştan yapılamaz veya işleme alınmazken, bazı hâllerde başlamış inceleme durdurulur.

11. Başvuru biçimi, yetkili merci ve başvuru tarihi

11.1. Başvuru yolları

Başvuru üç yolla yapılabilir:

• Yazılı dilekçe,
• Elektronik posta,
• Tutanağa geçirilen sözlü başvuru.

Salt telefon görüşmesi veya tutanağa bağlanmayan sözlü anlatım, belirtilen başvuru biçimlerinden biri değildir.

11.2. Yetkili merci

Şikâyet edilen görevli en az genel müdür, genel müdür düzeyinde kabul edilen ya da ek listedeki görevlerden birinde ise başvuru Kurul Başkanlığına yöneltilir.

Diğer kamu görevlileri hakkındaki başvuru, yetkili disiplin kuruluna yöneltilmek üzere ilgili kurum amirliğine yapılır.

Yetki değerlendirmesinde başvuranın konumu değil, hakkında başvuru yapılan kamu görevlisinin unvanı esas alınır.

Ek listede valiler, kaymakamlar, büyükelçiler, belirli kurul başkanları ve üyeleri, çeşitli üst yöneticiler ile mahallî idarelerdeki bazı üst düzey görevliler sayılmıştır. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ilişkin ek listenin D bölümü yargı kararıyla iptal edilmiştir.

11.3. Yazılı başvurunun içeriği

Yazılı dilekçede;

• Başvuranın adı ve soyadı,
• Oturma yeri veya iş adresi,
• İmzası bulunur.

Etik aykırılık iddiası açık ve ayrıntılı anlatılır; eldeki belgeler eklenir. İddia kişi, zaman ve yer belirtilerek somutlaştırılır.

Dilekçenin daktiloyla veya bilgisayarda yazılması şart değildir. Okunaklı ve anlaşılır olması yeterlidir.

11.4. Başvuru tarihi

Yazılı başvuruda, dilekçenin Kurul kayıtlarına girdiği tarih başvuru tarihidir. Postaya verildiği tarih değil, Kurul kaydına geçtiği tarih süre hesabına esas alınır.

Sözlü başvuru tutanağa geçirilir; başvuranın imzası ve adresi de tutanakta yer alır.

11.5. Elektronik başvuru

Elektronik postada başvuranın adı, soyadı, oturma yeri veya iş adresi belirtilir. Türkiye’de oturan yabancıların elektronik başvurularında ayrıca pasaport numarası ve uyruğu gösterilir.

Elektronik postanın Kurulun elektronik posta adresine ulaştığı tarih başvuru tarihidir.

12. Başvurunun işlenmesi, inceleme ve karar

12.1. Kayıt ve yanlış mercie gelen başvuru

Başvuru dilekçesi kaydedilir. Başvuran hazırsa tarih ve sayı içeren alındı verilir.

Başvuru kurumun yanlış birimine ulaşmışsa işleme konulmadan ilgisine göre yetkili disiplin kuruluna veya Kurul Başkanlığına gönderilir. Yanlış birime gelmiş olması, dilekçenin kurum içinde bekletilmesini haklı kılmaz.

12.2. Raportör ve ön inceleme

Kayıtlı başvuru en kısa zamanda Kurul Başkanı veya görevlendireceği üye tarafından raportöre verilir. Raportör;

• Görev,
• Konu,
• Kabul edilebilirlik yönlerinden inceleme yapar ve ön raporunu Kurul Başkanına sunar.

Ön raporda başvuranın ve şikâyet edilen görevlinin kimlik ve görev bilgileri, başvuru konusu, raportörün önerisi, raportörün adı, soyadı, tarihi ve imzası bulunur.

Rapor gerektiğinde ek bilgi ve belgelerle tamamlanarak Kurul gündemine alınır. Kurul incelemeyi derinleştirebilir ve yeni bilgi veya belge isteyebilir.

12.3. Savunma süresi

Başvuru kabul edilebilir bulunursa şikâyet edilen kamu görevlisinin savunması alınır. Savunma süresi, istem yazısının görevliye bildirildiği tarihi izleyen günden itibaren on gündür.

Sürenin son günü resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen çalışma gününün sonunda biter.

Örnek: Savunma istemi 4 Mayıs günü bildirilmişse ilk gün 5 Mayıs kabul edilir. Onuncu gün resmî tatile rastlıyorsa son gün izleyen çalışma gününe uzar.

12.4. Bilgi verme ve karar süresi

Kurulun bilgi istediği resmî ve özel kurum ve kuruluşlar, bilgi ve belgeleri belirlenen süre içinde vermek zorundadır.

Kurul incelemeyi en geç üç ay içinde bitirir. Üç aylık süre, başvurunun kayda alındığı tarihte başlar. Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar verir.

12.5. İşleme konulmayan veya işlemden kaldırılan başvurular

• İsim ve imza bulunmayan yazılı dilekçe işleme konulmaz.
• Gerekli unsurları taşımayan elektronik başvuru işleme konulmaz.
• Mümkünse eksiklik durumu başvuru sahibine bildirilir.
• Gerçeğe aykırı beyan içerdiği sonradan anlaşılan başvuru, durumun öğrenildiği tarihte işlemden kaldırılır.
• Gerçeğe aykırı ad ve soyadıyla yapılan başvuru işleme konulmaz.
• Elektronik başvuruda verilen Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, gerektiğinde kimlik doğrulamak amacıyla sorgulanabilir.

12.6. Bilgi güvenliği ve gizlilik

Elektronik veya yazılı başvuruların bilgi ve belge güvenliği genel hükümlere göre sağlanır. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin korunması ve saklanmasında gizlilik ilkesine uyulur.

Kurul Başkanı, üyeler ve sekretarya personeli gizlilik yükümlülüğüne tabidir. Bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da devam eder. İncelemesi tamamlanan belgeler geldikleri yere geri gönderilir.

12.7. Kendiliğinden inceleme

Kurul, görev alanına giren bir kamu görevlisinin etik ilkelere aykırı davrandığını çeşitli yollarla öğrenirse başvuru olmadan da inceleme başlatabilir.

Başkanın görevlendirdiği üye veya raportör gözetiminde bilgiler toplanır ve rapor hazırlanır. Konu Kurul gündeminde görüşülür; gerekirse ek bilgi ve belgeler getirtilir. İnceleme, başvuru üzerine yürütülen incelemedeki temel usule göre tamamlanır.

12.8. Toplantı ve karar yeter sayısı

Kurul, Başkanın; Başkan katılamıyorsa vekil olarak belirlediği üyenin başkanlığında toplanır. Toplantı için de karar için de üye tam sayısının salt çoğunluğu gerekir.

Kararda;

• Başvuranın adı ve soyadı,
• Şikâyet edilen kamu görevlisinin adı, soyadı ve görevi,
• Karar tarihi ve sayısı,
• Kararın dayandığı bilgi ve belgeler,
• Savunma ve inceleme sonucu,
• Karara katılan Başkan ve üyelerin ad ve imzaları,
• Varsa azlık oyu,
• Raportörün adı ve soyadı bulunur.

İnceleme konusu yargıya taşınırsa inceleme bulunduğu aşamada durdurulur ve yargı kararına göre değerlendirilir.

13. Kurul ve disiplin kurulu kararlarının sonuçları

13.1. Yetkili disiplin kurullarının kararları

Kurulun görev alanı dışında kalan kamu görevlileri hakkındaki başvurular yetkili disiplin kurullarınca etik ilkeler ve başvuru usulleri çerçevesinde incelenir.

Etik aykırılığın bulunduğu veya bulunmadığı yönündeki karar;

• İlgili kurum veya kuruluş yetkilisine,
• Hakkında başvuru yapılan kamu görevlisine,
• Başvuru sahibine bildirilir.

Yetkili disiplin kurullarının kararları kamuoyuna açıklanmaz.

13.2. Kurul kararlarının kesinleşmesi ve yargı yolu

Kurul kararları Başkan ve üyeler tarafından imzalanınca kesinleşir. Kesinleşen karar Başbakanlık Makamına sunulur. Kararlara karşı idari yargı yolu açıktır.

13.3. Kamuoyuna duyurulma ayrımı

Kurul etik ilkeye aykırı işlem veya eylem bulunduğunu tespit ederse durum Resmî Gazete aracılığıyla kamuoyuna duyurulur. Bu karar yargı tarafından iptal edilirse yargı kararı yerine getirilir ve Resmî Gazete’de yayımlanır.

Etik aykırılık saptanmadığına ilişkin kararlar ilgililere yazılı olarak bildirilir; kamuoyuna duyurulmaz.

Kabul edilebilir bulunmayan başvurular hakkındaki karar yalnız başvuru sahibine iletilir.

Bu üç sonuç birbirinden ayrılmalıdır:

Sonuç	Bildirim / duyuru
Etik aykırılık tespit edildi	Resmî Gazete aracılığıyla kamuoyuna duyuru
Etik aykırılık saptanmadı	İlgililere yazılı bildirim; kamuoyuna duyuru yok
Başvuru kabul edilebilir bulunmadı	Yalnız başvuru sahibine bildirim

14. Süreler ve sayısal ölçütler

Konu	Süre veya sayı	Başlangıç / açıklama
Etik Sözleşme’nin sürekli uygulamadaki imza süresi	1 ay	Kapsamdaki kamu görevlisi bakımından
İlk yürürlükte mevcut personelin Etik Sözleşme imza süresi	3 ay	İlk yayım tarihinden itibaren geçiş kuralı
Mal bildirimi doğrulaması için istenen bilginin verilmesi	En geç 30 gün	İlgili kişi veya kuruluşa yönelen talep
Kurul inceleme ve araştırması	En geç 3 ay	Başvurunun kayda alındığı tarihten itibaren
Etik komisyonu üye bilgilerinin Kurula bildirilmesi	3 ay	Komisyon üyelerinin öz geçmiş ve iletişim bilgileri
Etik komisyonunun asgari üye sayısı	En az 3 kişi	Kurum içinden, üst yönetici tarafından oluşturulur
Savunma süresi	10 gün	Bildirimi izleyen günden başlar; son gün tatilse izleyen çalışma gününe uzar
Yıllık hediye listesinin bildirimi	Ocak ayı sonuna kadar	Bir önceki yılın belirli hediyeleri; en az genel müdür ve üstü
Etik davranış hakkında başvuru süresi	2 yıl	Davranışın oluştuğu tarihi izleyen günden başlar
Toplantı ve karar yeter sayısı	Üye tam sayısının salt çoğunluğu	Hem toplantı hem karar için

15. Karar mantığı tabloları

15.1. Çıkar çatışması kontrolü

Soru	Evet ise sonuç
Kamu görevlisinin, yakınının, arkadaşının veya ilişkili kişinin menfaati var mı?	Çatışma ihtimali değerlendirilir.
Bu menfaat tarafsızlığı etkiliyor veya etkiliyor gibi görünüyor mu?	Çıkar çatışması vardır veya potansiyel çatışma oluşmuştur.
Görevli çatışmayı fark etti mi?	Derhâl üstüne bildirmelidir.
Menfaat alanıyla bağ sürüyor mu?	Görevli kendisini bu menfaatten uzak tutmalıdır.

15.2. Hediye değerlendirme sırası

1. Eşya veya menfaat görevlinin kararını ya da tarafsızlığını etkiliyor veya etkileyebilir mi?
2. Veren kişiyle görev nedeniyle iş, hizmet veya menfaat ilişkisi var mı?
3. Menfaat doğrudan mı, aracı eliyle mi sağlanıyor?
4. Özel olarak sayılmış istisna kategorilerinden biri var mı?
5. İstisnanın bütün koşulları gerçekleşmiş mi?
6. Kişinin unvanı ve hediyenin türü yıllık bildirim yükümlülüğü doğuruyor mu?

15.3. Başvuru mercisi

Hakkında başvuru yapılan kişi	Başvurunun yönü
En az genel müdür, genel müdür düzeyinde kabul edilen veya ek listede sayılan görevli	Kurul Başkanlığı
Diğer kapsam içi kamu görevlisi	Yetkili disiplin kuruluna yöneltilmek üzere ilgili kurum amirliği

15.4. Başvurunun ilk kontrolü

1. Başvuru sahibi gerçek kişi mi ve başvuru hakkına sahip mi?
2. Başvuru biçimi yazılı, elektronik veya tutanağa geçirilmiş sözlü başvuru mu?
3. Kimlik, adres ve gerekli diğer unsurlar mevcut mu?
4. İddia kişi, zaman ve yer belirtilerek somutlaştırılmış mı?
5. Konu yargıda mı veya daha önce incelenmiş mi?
6. İki yıllık süre geçmiş mi?
7. Şikâyet edilen görevli bakımından doğru merci belirlenmiş mi?

16. Çözümlü uygulamalar

Uygulama 1 — Yakın şirkete ilişkin işlem

Olay: Bir kamu görevlisinin kardeşine ait şirket, görevlinin değerlendireceği ihaleye katılmıştır. Görevli, tarafsız davranabileceğini söyleyerek dosyayı yürütmek istemektedir.

Belirleyici bilgi: Yakına sağlanabilecek menfaat, tarafsızlığı etkileyebilir veya etkiliyormuş görünümü yaratabilir.

Uygulanacak ayrım: Çıkar çatışmasında fiilî taraflı karar çıkmış olması beklenmez. Potansiyel veya görünürdeki çatışma da önemlidir.

Sonuç: Görevli durumu üstüne bildirmeli ve çatışma kapsamındaki menfaat alanından kendisini uzak tutmalıdır.

Uygulama 2 — Hizmetten yararlananın getirdiği gıda

Olay: İşlemi tamamlanan kişi, teşekkür amacıyla görevliye paketlenmiş gıda ürünü vermek ister.

Belirleyici bilgi: Hediye, hizmetten yararlanan kişi tarafından verilmektedir.

Uygulanacak ayrım: Hizmetten yararlananların verdiği gıda dâhil her türlü eşya yasak kapsamındadır. Değerinin düşük veya niyetin teşekkür olması sonucu değiştirmez.

Sonuç: Hediye kabul edilmemelidir.

Uygulama 3 — Halka açık konferanstaki hatıra ürünü

Olay: Herkese açık bir konferansa katılan kamu görevlilerine sembolik nitelikte hatıra kalemi dağıtılmıştır.

Belirleyici bilgi: Etkinlik herkese açıktır ve ürün hatıra niteliğindedir.

Uygulanacak ayrım: Herkese açık konferans ve benzeri etkinliklerde verilen hatıra hediyeleri yasak dışında tutulabilir.

Sonuç: Belirtilen koşullar altında hediye yasağının dışında değerlendirilir.

Uygulama 4 — Kurum aracının özel kullanım için verilmesi

Olay: Bir yönetici, kurum aracını hafta sonunda personelin aile ziyareti için kullanmasına izin vermiştir.

Belirleyici bilgi: Kullanım kamusal amaç ve hizmet gereği taşımamaktadır.

Uygulanacak ayrım: Kamu kaynağını özel amaçla kullanmak kadar başkasına kullandırmak da yasaktır.

Sonuç: Hem kullanım hem kullandırma etik ilkeye aykırıdır.

Uygulama 5 — Posta tarihi ve başvuru tarihi

Olay: Dilekçe iki yıllık sürenin son gününde postaya verilmiş, Kurul kayıtlarına üç gün sonra ulaşmıştır.

Belirleyici bilgi: Yazılı başvuruda esas tarih Kurul kaydına giriş tarihidir.

Uygulanacak ayrım: Postaya verme tarihi başvuru tarihi sayılmaz.

Sonuç: Süre, kayıt tarihi esas alınarak değerlendirilir.

Uygulama 6 — İnceleme sırasında dava açılması

Olay: Etik başvuru hakkında inceleme devam ederken aynı uyuşmazlık yargıya taşınmıştır.

Belirleyici bilgi: Yargı yoluna inceleme başladıktan sonra gidilmiştir.

Uygulanacak ayrım: Başvurunun baştan reddinden farklı olarak sürmekte olan inceleme bulunduğu aşamada durdurulur.

Sonuç: Yargı kararının sonucuna göre yeniden değerlendirme yapılır.

Uygulama 7 — Savunma süresinin son günü

Olay: Savunma istemi 1 Haziran’da bildirilmiştir. Onuncu gün resmî tatile rastlamaktadır.

Belirleyici bilgi: Süre bildirimi izleyen gün başlar ve son gün tatildir.

Uygulanacak ayrım: Son gün resmî tatile rastlarsa izleyen çalışma günü son gündür.

Sonuç: Savunma, izleyen ilk çalışma gününün sonuna kadar verilebilir.

Uygulama 8 — Aynı şikâyetin yeniden yapılması

Olay: Daha önce Kurulca incelenen bir şikâyet, yeni bir kanıt eklenmeden yeniden yapılmıştır.

Belirleyici bilgi: Konu daha önce incelenmiş ve yeni kanıt sunulmamıştır.

Uygulanacak ayrım: Aynı konu ancak yeni kanıtla yeniden incelenebilir.

Sonuç: Başvuru yeniden inceleme konusu yapılamaz.

17. Karşılaştırmalı olaylar

17.1. Piyasa kredisi ile görev ilişkili kişiden kredi

• Olay A: Kamu görevlisi bankadan piyasa koşullarında kredi alır. Bu, özel olarak yasak dışında tutulan kategoridedir.
• Olay B: Kamu görevlisi, kurumuyla iş ilişkisi bulunan şirket sahibinden borç alır. Bu, yasak kapsamındadır.

Sonucu değiştiren unsur, kredi kelimesi değil; kredinin kimden ve hangi koşullarda alındığıdır.

17.2. Kuruma bağış ile belirli görevliye tahsis

• Olay A: Kuruma yapılan katkı kamu hizmetine tahsis edilmiş, demirbaşa kaydedilmiş ve kamuoyuna açıklanmıştır. Diğer koşullar da varsa istisna değerlendirilebilir.
• Olay B: Aynı eşya yalnız belirli bir kamu görevlisinin özel hizmetine tahsis edilmiştir. İstisna uygulanmaz.

17.3. Yargıda bulunan konu ile inceleme sırasında yargıya taşınan konu

• Olay A: Uyuşmazlık başvuru yapılmadan önce yargıda incelenmektedir. Etik başvuru yapılamaz.
• Olay B: Etik inceleme başladıktan sonra yargıya gidilmiştir. İnceleme bulunduğu aşamada durdurulur.

17.4. Etik aykırılık tespiti ile tespit bulunmaması

• Olay A: Kurul etik aykırılık tespit eder. Karar kamuoyuna duyurulur.
• Olay B: Etik aykırılık saptanmaz. Karar ilgililere yazılı bildirilir, kamuoyuna duyurulmaz.

17.5. Sürekli bir aylık süre ile geçici üç aylık süre

• Olay A: Kapsamdaki kamu görevlisinin Etik Sözleşme’yi imzalama yükümlülüğü bakımından bir aylık süre uygulanır.
• Olay B: Düzenlemenin ilk yayımlandığı tarihte zaten kapsamda bulunan personel için geçici olarak üç aylık süre öngörülmüştür.

18. Karıştırılabilecek noktalar

1. Etik ihlal ile yalnız ceza hukuku ihlali aynı şey değildir. Kurulun incelemesi etik davranış ilkelerinin ihlal edilip edilmediğine yöneliktir.
2. Tarafsızlığın fiilen bozulması şart değildir. Etkilenmiş görünüm yaratan çıkar çatışması da önemlidir.
3. Hediye için ekonomik değer şart değildir. Değersiz görünen menfaat de karar veya tarafsızlığı etkileyebilir.
4. Aracı kullanmak yasağı ortadan kaldırmaz. Dolaylı sağlanan hediye veya menfaat de kapsamdadır.
5. Her kuruma yapılan bağış otomatik olarak istisna değildir. Tahsis, demirbaş, kamuoyuna açıklama ve hizmeti etkilememe koşulları aranır.
6. Her kredi aynı değildir. Piyasa koşullarındaki banka kredisi ile kurumla iş ilişkisi bulunan kişiden alınan kredi farklı değerlendirilir.
7. Başvurucunun menfaatinin etkilenmesi gerekmez. Etik aykırılığa tanık olan kişi de başvurabilir.
8. Posta tarihi başvuru tarihi değildir. Kurul kayıt tarihi esastır.
9. Yargıda bulunan konu ile sonradan yargıya taşınan konu farklı sonuç doğurur. İlkinde başvuru yapılamaz; ikincisinde inceleme durdurulur.
10. Kurul ve disiplin kurulu kararlarının duyurulması aynı değildir. Disiplin kurulu kararları kamuoyuna açıklanmaz.
11. Bir aylık ve üç aylık Etik Sözleşme süreleri çelişmez. Biri sürekli uygulamaya, diğeri ilk yürürlük geçişine ilişkindir.
12. Toplantı ve karar yeter sayısı aynıdır. Her ikisi için de üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır.
13. Gizlilik görev bitince sona ermez. Kurul üyeleri ve ilgili personel görevden ayrıldıktan sonra da yükümlüdür.
14. Yanlış birime gelen başvuru doğrudan reddedilmez. İşleme konulmadan yetkili mercie gönderilir.
15. Daha önce incelenen konu mutlak biçimde kapalı değildir. Yeni kanıt gösterilirse yeniden değerlendirme imkânı doğabilir.

19. Hızlı tekrar

• Etik sistemin hedefi kamu yönetimine güveni, tarafsızlığı, dürüstlüğü ve saydamlığı güçlendirmektir.
• Kamu hizmeti, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda; eşit, öngörülebilir ve açıklayıcı biçimde yürütülür.
• Takdir yetkisi keyfîlik alanı değildir.
• Etik dışı veya yasa dışı talep ve davranış yetkili makamlara bildirilir; bildirim yapanın kimliği korunur.
• Çıkar çatışması gerçek, potansiyel veya görünürde olabilir; görevli üstüne bildirir ve menfaatten uzaklaşır.
• Görev, unvan, gizli bilgi ve kamu kaynağı kişisel veya üçüncü kişi menfaati için kullanılamaz.
• Hediye kavramı geniştir; istisnalar dar ve koşulludur.
• Kamu kaynakları yalnız kamusal amaçla ve verimli kullanılabilir.
• Yönetici önleme, eğitim, gözetim, rehberlik ve örnek olma sorumluluğu taşır.
• Etik komisyonu kurum içinden en az üç kişiyle üst yönetici tarafından oluşturulur.
• Başvuru hakkı için kişisel menfaatin etkilenmesi aranmaz.
• Yazılı, elektronik ve tutanağa geçirilmiş sözlü başvuru mümkündür.
• Yetkili merci, hakkında başvuru yapılan kamu görevlisinin unvanına göre belirlenir.
• Yazılı ve elektronik başvuruda ulaşma veya kayıt tarihi esas alınır.
• Savunma süresi bildirimi izleyen günden itibaren on gündür.
• Kurul incelemesi kayıt tarihinden başlayarak en geç üç ayda sonuçlandırılır.
• Yargı süreci, tekrar başvuru, iki yıllık süre ve kimlik unsurları kabul edilebilirlik bakımından önemlidir.
• Kurul kararlarında etik aykırılık tespiti, aykırılık bulunmaması ve kabul edilemezlik farklı bildirim sonuçları doğurur.

20. Mini yoklamalar

Mini yoklama 1

Bir kamu görevlisinin yakınına ait işletmeyle ilgili dosyada tarafsız kalabileceğini düşünmesi, çıkar çatışmasını tek başına ortadan kaldırır mı?

Mini yoklama 2

Hizmetten yararlanan kişinin düşük değerli bir gıda ürünü vermesi hediye yasağı dışında mıdır?

Mini yoklama 3

Yanlış kurumsal birime gelen başvuru doğrudan reddedilir mi?

Mini yoklama 4

Başvuranın etik aykırılıktan kişisel olarak zarar görmesi şart mıdır?

Mini yoklama 5

Savunma isteminin bildirildiği gün, on günlük sürenin ilk günü müdür?

Mini yoklama 6

Kurulun etik aykırılık bulunmadığına ilişkin kararı kamuoyuna açıklanır mı?

Mini yoklama 7

Kamu görevlisinin görevden ayrılması, resmî ve gizli bilgileri açıklamama yükümlülüğünü sona erdirir mi?

Mini yoklama 8

Daha önce incelenmiş bir şikâyet hiçbir koşulda yeniden incelenemez mi?

Mini yoklama cevapları

1. Hayır. Tarafsızlığı etkileyen veya etkiliyormuş gibi görünen durum da çıkar çatışmasıdır; bildirim ve menfaatten uzaklaşma gerekir.
2. Hayır. Hizmetten yararlananların verdiği gıda dâhil eşyalar yasak kapsamındadır.
3. Hayır. İşleme konulmadan yetkili disiplin kuruluna veya Kurul Başkanlığına gönderilir.
4. Hayır. Başvurucunun menfaatinin etkilenmesi koşulu aranmaz.
5. Hayır. Süre, bildirimi izleyen günden başlar.
6. Hayır. Aykırılık saptanmayan karar ilgililere yazılı bildirilir, kamuoyuna duyurulmaz.
7. Hayır. Gizli ve resmî bilgileri açıklamama yükümlülüğü görevden sonra da sürer.
8. Yeni kanıt gösterilirse yeniden inceleme imkânı doğabilir; yeni kanıt yoksa tekrar incelenemez.