Devlet Memurları Kanunu

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu

657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, kamu hizmetinin kimler eliyle yürütüleceğini, Devlet memurlarının hizmete girişinden görevlerinin sona ermesine kadar uzanan statü ilişkisini ve bu ilişkinin temel hak, ödev, yasak, disiplin, izin, ilerleme, mali hak ve sosyal yardım boyutlarını düzenler. Konu, birbirinden kopuk süre ve sayıların ezberlenmesinden ibaret değildir. Doğru sonuca ulaşmak için önce kişinin statüsü, sonra olayın türü, ardından yetkili makam, süre, koşul ve hukuki sonuç birlikte değerlendirilmelidir.

Öğrenme hedefleri

Bu dersi tamamlayan öğrenci:

• Kanunun kapsamını, amacını ve sınıflandırma–kariyer–liyakat ilkelerini birbirinden ayırır.
• Memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçi kavramlarının Kanundaki yerini açıklar.
• Memurun ödev, sorumluluk, hak ve yasaklarını somut olaylara uygular.
• Hukuka aykırı emir ile konusu suç teşkil eden emir arasındaki farklı sonucu belirler.
• Hizmet sınıfı, derece, kademe, kazanılmış hak aylığı ve kadro kavramlarının işlevini ayırt eder.
• Devlet memurluğuna giriş, adaylık, asli memurluğa atanma ve göreve başlama süreçlerini doğru sıraya koyar.
• Kademe ilerlemesi, derece yükselmesi, sınıf değiştirme ve nakil koşullarını karşılaştırır.
• Vekâlet, ikinci görev, ders görevi ve geçici görevlendirme rejimlerini birbirinden ayırır.
• Çekilme, çekilmiş sayılma, yeniden atanma ve memurluğun sona ermesi sonuçlarını gerekçelendirir.
• Çalışma süreleri ile yıllık, mazeret, analık, hastalık, refakat ve aylıksız izinleri doğru olaya uygular.
• Başarı belgesi, üstün başarı belgesi ve ödül arasındaki ilişkiyi açıklar.
• Disiplin cezalarını, fiilleri, yetkili mercileri, zamanaşımı ve itiraz yollarını birlikte değerlendirir.
• Görevden uzaklaştırmanın ceza değil ihtiyati tedbir olduğunu ve buna bağlanan hakları belirler.
• Aylık, vekâlet aylığı, aile yardımı, ölüm yardımı ve diğer mali-sosyal hakların temel mantığını açıklar.
• Mülga, geçici ve ek hükümleri güncel kuraldan ayırarak okur.

1. Kanunun sistemi: önce statü, sonra olay, sonra sonuç

Bir uyuşmazlık veya sınav sorusu çözülürken aşağıdaki sıra güvenli bir düşünme yolu sağlar:

1. Kişinin statüsünü belirle: Memur mu, sözleşmeli personel mi, işçi mi, aday memur mu, asli memur mu?
2. Olayın hukuki türünü belirle: Atama, izin, disiplin, nakil, çekilme, mali hak veya görevden uzaklaştırma mı?
3. Ana kuralı bul: Kural herkese mi, belirli sınıfa mı, adaylara mı, amirlere mi uygulanıyor?
4. İstisnayı kontrol et: Sağlık, can güvenliği, olağanüstü hâl, özel hizmet sınıfı veya özel kanun istisnası var mı?
5. Yetkili makamı belirle: Disiplin amiri, atamaya yetkili amir, kurul, vali, kaymakam veya başka bir merci mi?
6. Süreyi doğru olaydan başlat: Tebliğ, öğrenme, fiilin işlenmesi, iznin bitmesi veya başvuru tarihi birbirinden farklı başlangıç noktalarıdır.
7. Sonucu kur: Atama iptali, çekilmiş sayılma, ceza, ek kademe, izin, ödeme veya yeniden göreve başlatma sonucu hangi koşuldan doğuyor?

Bu sıra özellikle birbirine yakın görünen sürelerin ve yaptırımların karıştırılmasını önler.

2. Kapsam, amaç ve temel ilkeler

2.1. Kapsam

Kanun; genel ve katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler, bunların kurdukları birlikler, bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar ve kefalet sandıkları gibi kamu yapılanmalarında çalışan memurlar bakımından temel statü kanunudur. Bazı meslek grupları ise kendi özel kanunlarına tabidir. Bu nedenle bir kişiye doğrudan 657 Sayılı Kanunun uygulanıp uygulanmayacağı değerlendirilirken yalnız kamu görevi yapması yeterli değildir; kurum ve personel rejimi de incelenmelidir.

2.2. Amaç

Kanun, Devlet memurlarının:

• Hizmet şartlarını ve niteliklerini,
• Atanma ve yetiştirilmelerini,
• İlerleme ve yükselmelerini,
• Ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını,
• Aylık, ödenek ve diğer özlük işlerini düzenler.

Böylece Kanun, işe girişten görev sonuna kadar bütüncül bir statü ilişkisi kurar.

2.3. Üç temel ilke

İlke	Esas düşünce	Karıştırılmaması gereken nokta
Sınıflandırma	Kamu görevleri ve memurlar, görevin gerektirdiği nitelik ve mesleklere göre sınıflara ayrılır.	Bir ilerleme sistemi değil, görev ve personeli gruplandırma ilkesidir.
Kariyer	Memura, gerekli bilgi ve yetişme şartlarına uygun olarak sınıfı içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlanır.	Sınıflar arasında sınırsız geçiş anlamına gelmez.
Liyakat	Hizmete giriş, sınıf içinde ilerleme ve yükselme ile görevin sona erdirilmesi liyakat sistemine dayandırılır; sistem eşit imkânlarla uygulanır.	Yalnız sınav başarısını değil, statü ilişkisinin bütününü etkiler.

Karşılaştırmalı olay

• Bir kurum, teknik eğitim gerektiren bir görevi teknik hizmetler içinde düzenliyorsa sınıflandırma ilkesi öne çıkar.
• Teknik hizmetler sınıfındaki bir memurun gerekli yetişme şartlarıyla sınıfının üst derecelerine ilerleyebilmesi kariyer ilkesidir.
• Göreve giriş ve yükselmenin objektif ölçütlerle yürütülmesi liyakat ilkesidir.

3. Kamu hizmetinin gördürülme biçimleri

Kanun kamu hizmetlerinin memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüleceğini belirtir. Geçici personele ilişkin bent yürürlükten kaldırılmış olsa da Kanunun istihdam şekillerini sayan ve bu şekiller dışında personel çalıştırılamayacağını belirten yapısı metinde korunmuştur.

3.1. Memur

Kuruluş biçimine bakılmaksızın Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini yerine getirmekle görevlendirilenler memur sayılır. Ayrıca genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur kapsamındadır.

Bu tanımda üç unsur birlikte okunmalıdır:

• Hizmetin kamu tüzel kişiliği tarafından yürütülmesi,
• Genel idare esaslarına dayanması,
• Görevin asli ve sürekli nitelik taşıması.

3.2. Sözleşmeli personel

Sözleşmeli personel, Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde ihdas edilen pozisyonlarda sözleşmeyle çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir. Kanun bazı pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmadan sözleşmeli personel istihdamına da imkân tanır.

Aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayan ve sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunan belirli sözleşmeli personel, bulunduğu yerde aynı unvanlı memur kadrosuna atanır. Aynı unvanlı kadro yoksa atanılacak kadrolar belirlenir. Bu personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri dışında üç yıl başka yere atanamaz; memur kadrosuna geçtikten sonra da aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar.

Sözleşmeli personelin disipline aykırı fiilleri bakımından Devlet memurlarına ilişkin hükümler uygulanır. Kademe ilerlemesinin durdurulmasını veya daha ağır sonucu gerektiren fiillerde disiplin kurulu kararı alınır ve atamaya yetkili amirin onayıyla görev sona erdirilir.

3.3. İşçiler

Memur ve sözleşmeli personel kapsamına girmeyen; sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle veya mevsimlik, kampanya ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde belirli süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan kişiler işçi statüsündedir. Bunlar hakkında 657 Sayılı Kanunun memur hükümleri uygulanmaz.

Karar tablosu

Belirleyici soru	Sonuca etkisi
Görev genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmeti mi?	Memur tanımına yaklaşılır.
Kişi ihdas edilmiş pozisyonda sözleşmeyle ve işçi sayılmadan mı çalışıyor?	Sözleşmeli personel rejimi değerlendirilir.
Kişi iş sözleşmesiyle sürekli veya belirli süreli işçi olarak mı çalışıyor?	İşçi statüsü söz konusudur; memur hükümleri doğrudan uygulanmaz.
Kurum, Kanunda gösterilen şekiller dışında yeni bir personel statüsü mü oluşturuyor?	Kanunun istihdam şekilleri dışına çıkma yasağı gündeme gelir.

4. Memurun ödevleri ve sorumlulukları

4.1. Sadakat, tarafsızlık ve davranış

Devlet memuru Anayasaya ve kanunlara sadakatle bağlı kalmalı, kanunları milletin hizmetinde tarafsızlık ve eşitlik ilkeleri içinde uygulamalıdır. Siyasi partiye üye olamaz; siyasi parti, kişi veya zümrenin yararını ya da zararını hedefleyen davranışta bulunamaz. Dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapamaz; siyasi ve ideolojik amaçlı beyan ve eylemde bulunamaz.

Memurun resmî sıfatının gerektirdiği itibar ve güveni hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermesi gerekir. İş birliği içinde çalışma esastır. Yurt dışında bulunan memur da Devlet itibarını veya görev haysiyetini zedeleyici davranışlardan kaçınır.

4.2. Amirlerin sorumluluğu

Amir:

• Birimindeki görevlerin zamanında ve eksiksiz yapılmasını ve yaptırılmasını sağlar,
• Maiyetindeki memurları yetiştirir,
• Hâl ve hareketlerini izler ve denetler,
• Hakkaniyet ve eşitlik içinde davranır,
• Yetkisini mevzuata uygun kullanır.

Amir, memura kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine aykırı emir veremez; memurdan özel menfaat talep edemez, hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.

4.3. Hukuka aykırı emir ile suç teşkil eden emir

Bu ayrım Kanunun en önemli karar noktalarından biridir.

Emir türü	Memurun ilk davranışı	Amir ısrar ederse	Sorumluluk
Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya yönetmeliğe aykırı görülen emir	Emri yerine getirmez, aykırılığı emri verene bildirir.	Amir emrini yazıyla yenilerse memur emri yerine getirir.	Yerine getirmeden doğan sorumluluk emri verene aittir.
Konusu suç teşkil eden emir	Hiçbir şekilde yerine getirilmez.	Yazılı ısrar sonucu değiştirmez.	Emri yerine getiren sorumluluktan kurtulamaz.

Acele hâllerde kamu düzeni ve kamu güvenliğinin korunması için kanunla gösterilen istisnalar saklıdır.

4.4. Devlet malını koruma ve kişisel sorumluluk

Memur görevini dikkat ve özenle yerine getirmek, kendisine teslim edilen Devlet malını korumak ve hizmete hazır tutmak için gerekli tedbirleri almak zorundadır. Kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik sonucu idarenin zarara uğraması hâlinde zararın rayiç bedel üzerinden memurca ödenmesi esastır.

Fiilin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesindeki memurun brüt aylığının yarısını aşmayan zarar, memurun kabulü üzerine disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu kararıyla ödettirilebilir. Daha kapsamlı zararların ödettirilmesinde genel hükümler uygulanır.

4.5. Kişilerin uğradığı zarar

Kamu hukukuna tabi görevler nedeniyle zarar gören kişi, kural olarak görevi yapan personele değil ilgili kuruma karşı dava açar. Kurumun sorumlu personele genel hükümlere göre rücu hakkı saklıdır. Böylece dış ilişkide kurum, iç ilişkide kusurlu personel ayrımı kurulur.

4.6. Mal bildirimi, basına bilgi ve resmî araçlar

Memur; kendisi, eşi ve velayeti altındaki çocuklarına ait taşınır ve taşınmaz mallar, alacaklar ve borçlar hakkında özel kanundaki hükümlere göre mal bildirimi verir.

Kamu görevleri hakkında basına, haber ajanslarına, radyo ve televizyon kuruluşlarına bilgi veya demeç verme yetkisi genel olarak memura ait değildir. Gerekli bilgi, bakanın yetkili kılacağı görevli; illerde vali veya valinin yetkili kılacağı görevli tarafından verilebilir.

Görevle ilgili resmî belge, araç ve gereçler yetki verilen yerlerin dışına çıkarılamaz ve özel işlerde kullanılamaz. Görev sona erdiğinde bunların iadesi gerekir; iade yükümlülüğü memurun mirasçılarına da uzanır.

5. Genel haklar ve güvenceler

Memur:

• Yürürlükteki hükümlerin kendisi hakkında aynen uygulanmasını isteme,
• Kanunda belirtilen şartlarla emeklilik,
• Kanundaki usule göre çekilme,
• Resmî ve şahsi işleri için müracaat,
• İdari eylem ve işlemler nedeniyle şikâyet ve dava açma,
• Sendika ve üst kuruluş kurma ve bunlara üye olma,
• İzin,
• Görevle ilgili suçlarda özel soruşturma ve kovuşturma usulünden yararlanma,
• Uydurma suç isnatlarına karşı korunma haklarına sahiptir.

Kanunlarda yazılı hâller dışında memurun memurluğuna son verilemez; aylık ve diğer hakları elinden alınamaz.

Müracaat ve şikâyet yolu

Müracaat ve şikâyetler sözlü veya yazılı yapılabilir. En yakın amirden başlanır ve silsile yolu izlenir; ancak şikâyet edilen amir atlanır. Başvurunun incelenerek en kısa zamanda ilgiliye bildirilmesi gerekir.

6. Yasaklar

6.1. Kamu hizmetini aksatan toplu hareket ve grev

Memurların kamu hizmetini aksatacak biçimde birlikte çekilmeleri, göreve gelmemeleri veya işi yavaşlatma ve aksatma sonucunu doğuran hareketleri yasaktır. Greve karar verme, grevi düzenleme, ilan etme, propaganda yapma, greve veya teşebbüsüne katılma, destekleme ve teşvik etme de yasaktır.

6.2. Ticaret ve kazanç getirici faaliyet

Memur:

• Tacir veya esnaf sayılmasını gerektiren faaliyette bulunamaz,
• Ticaret ve sanayi kuruluşlarında görev alamaz,
• Ticari temsilci veya ticari vekil olamaz,
• Kollektif şirkette ortak, komandit şirkette komandite ortak olamaz,
• Mesleki faaliyet veya serbest meslek için ofis, büro, muayenehane benzeri yer açamaz,
• Özel işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumunda çalışamaz.

Kurum iştiraklerinde kurumunu temsilen alınan görevler ile yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri yasak dışındadır.

Eşi, reşit olmayan veya kısıtlı çocuğu yasaklanan faaliyetlerde bulunan memur, durumu on beş gün içinde kurumuna bildirmek zorundadır.

6.3. Hediye, borç ve menfaat

Memurun doğrudan veya aracı eliyle hediye istemesi; görev sırasında olmasa bile menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmesi; iş sahiplerinden borç para istemesi veya alması yasaktır. Memur ayrıca denetimi altında bulunan ya da görevi veya kurumu ile ilişkili teşebbüsten herhangi bir ad altında menfaat sağlayamaz.

6.4. Gizli bilgi

Kamu hizmetine ilişkin gizli bilgiler, görev sona ermiş olsa bile yetkili bakanın yazılı izni olmadan açıklanamaz. Görevden ayrılma, gizlilik yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

7. Sınıflandırma, kadro, derece ve kademe

7.1. Kadro ve sınıf

Kadrosuz memur çalıştırılamaz. Kadrolar Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde gösterilen biçimde düzenlenir; Kanunda kurulan hizmet sınıfları dışında memur kadrosu ihdas edilemez.

Kanundaki başlıca hizmet sınıfları şunlardır:

1. Genel İdare Hizmetleri
2. Teknik Hizmetler
3. Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri
4. Eğitim ve Öğretim Hizmetleri
5. Avukatlık Hizmetleri
6. Din Hizmetleri
7. Emniyet Hizmetleri
8. Jandarma Hizmetleri
9. Sahil Güvenlik Hizmetleri
10. Yardımcı Hizmetler
11. Mülki İdare Amirliği Hizmetleri
12. Millî İstihbarat Hizmetleri

Sınıf, görevin mesleki niteliğini; kadro, görevin örgüt içindeki somut yerini; derece ve kademe ise aylık ve ilerleme yapısını ifade eder.

7.2. Öğrenime göre genel giriş ve yükselme tablosu

Öğrenim durumu	Giriş derece/kademe	Genel olarak yükselebileceği derece
İlkokul	15/1	7’nin son kademesi
Ortaokul	14/2	5’in son kademesi
Ortaokul dengi mesleki veya teknik öğrenim	14/3	5’in son kademesi
Ortaokul üstü 1 yıl mesleki veya teknik öğrenim	13/1	4’ün son kademesi
Ortaokul üstü 2 yıl mesleki veya teknik öğrenim	13/2	4’ün son kademesi
Lise	13/3	3’ün son kademesi
Lise dengi mesleki veya teknik öğrenim	12/2	3’ün son kademesi
Lise üstü 1 yıl mesleki veya teknik öğrenim	11/1	2’nin son kademesi
Lise üstü 2 yıl veya ortaokul üstü en az 5 yıl mesleki/teknik öğrenim	10/1	2’nin son kademesi
Lise üstü 3 yıl mesleki veya teknik öğrenim	10/2	2’nin son kademesi
2 yıllık yükseköğrenim	10/2	1’in son kademesi
3 yıllık yükseköğrenim	10/3	1’in son kademesi
4 yıllık yükseköğrenim	9/1	1’in son kademesi
5 yıllık yükseköğrenim	9/2	1’in son kademesi
6 yıllık yükseköğrenim	9/3	1’in son kademesi

Özel meslek, unvan, eğitim veya hizmet hükümleri bu genel tabloya derece veya kademe ekleyebilir. Bu nedenle somut olayda yalnız genel tabloya bakmak yeterli olmayabilir.

7.3. Kademe ve derece

Kademe, derece içinde görevin önem veya sorumluluğu artmadan aylıktaki ilerlemedir. Genel kademe ilerlemesi için:

• Bulunulan kademede en az bir yıl çalışma,
• Bulunulan derecede ilerlenebilecek bir kademenin bulunması gerekir.

Son sekiz yıl içinde disiplin cezası almayan memura, aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi uygulanır.

Belirli süreyle zorunlu olarak kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde görev yapan memura, bu yörelerde fiilen geçen her iki yıl için ayrıca bir kademe verilir. Yıllık izin fiilen çalışılmış sayılır; iki yıldan az süre değerlendirilmez.

Derece yükselmesi için genel olarak:

• Üst derecede boş kadro,
• Derecesi içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl,
• Görevin gerektirdiği nitelikleri kazanmış olma aranır.

7.4. Süre kaydı aranmadan üst dereceli kadroya atama

Eğitim ve Öğretim Hizmetleri ile Sağlık ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri sınıfları dışında, birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü dereceli kadrolara derece yükselmesindeki süre kaydı aranmadan daha alt derecelerden atama yapılabilir. Bunun için yükseköğrenim ve hizmet süresi koşulları aranır:

• Ek göstergesi 5300 ve üzerindeki birinci derece kadrolar için en az on iki yıl,
• Ek göstergesi 5300’den az birinci ve ikinci derece kadrolar için en az on yıl,
• Üçüncü ve dördüncü derece kadrolar için en az sekiz yıl.

Dört yıldan kısa yükseköğrenim görenler bakımından bu sürelere iki yıl eklenir. Bu atama, kadro aylığı ve diğer haklardan yararlanma sağlar; fakat atanan kadro aylığı başka görevlere geçişte kendiliğinden kazanılmış hak olmaz.

7.5. Azami derecenin üstüne ilerleme

Öğrenim, hizmet sınıfı ve görev unvanı bakımından azami yükselebileceği derecenin dördüncü kademesinden aylık almaya hak kazanan ve son sekiz yılda disiplin cezası almayan memurun kazanılmış hak aylığı, kadro şartı aranmadan bir üst dereceye yükseltilir. Bu kurum, sekiz yıllık cezasızlık nedeniyle verilen ek kademe ile aynı değildir; koşulları ve sonucu ayrıdır.

8. Devlet memurluğuna giriş ve adaylık

8.1. Yaş ve öğrenim

Genel olarak on sekiz yaşını tamamlayanlar Devlet memuru olabilir. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler, en az on beş yaşını doldurmuş ve Türk Medeni Kanununa göre ergin kılınmış olmak koşuluyla atanabilir.

Genel öğrenim şartı ortaokul mezuniyetidir. Ortaokul mezunu istekli bulunmadığında ilkokul mezunlarının alınması mümkündür. Belirli görevler için daha yüksek öğrenim, belirli fakülte veya bölüm mezuniyeti, meslek içi eğitim ya da yabancı dil gibi ek koşullar getirilebilir.

8.2. Genel ve özel şartlar

Devlet memurluğuna alınacaklarda temel olarak:

• Türk vatandaşı olma,
• Yaş şartını taşıma,
• Öğrenim şartını taşıma,
• Kamu haklarından mahrum bulunmama,
• Kanunda belirtilen mahkûmiyet engellerini taşımama,
• Askerlik yönünden uygun durumda olma,
• Görevi devamlı yapmaya engel olabilecek nitelikte akıl hastalığı bulunmama aranır.

Özel şartlar ise hizmet görülecek sınıf için aranan diploma ve kurumun özel mevzuatındaki niteliklerdir. Genel şartlar bütün memuriyetler için ortak çekirdeği; özel şartlar belirli sınıf ve görevin gereğini oluşturur.

8.3. Duyuru, sınav ve başarı sırası

Boş kadrolara ilişkin duyuruda kadronun sınıfı, derecesi, kurum ve yeri, alınacak personel sayısı, genel ve özel şartlar, son başvuru tarihi, başvuru mercii ve sınav bilgileri yer alır. Duyuru, başvuru süresinin bitiminden en az on beş gün önce yapılır.

Devlet memuru olarak atanacakların kural olarak sınava girmesi ve başarılı olması gerekir. Sonuçlar başarı sırasına göre ilan edilir ve ilgililere yazıyla bildirilir. İlan edilen sonuçlar sonraki sınav tarihine kadar geçerlidir. Kurumlar atamalarını başarı sırasına göre yapar; kadro yetersizliği nedeniyle atanamayan başarılı adaylardan acil ihtiyaçlar karşılanabilir.

8.4. Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü

Kurum ve kuruluşlar dolu kadrolarının yüzde üçü oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. Hesapta yurt dışı teşkilat hariç toplam dolu kadro sayısı esas alınır. Engelli kontenjanı açığı bulunan kurumlar, bir sonraki yılın taleplerini her yıl ekim ayı sonuna kadar bildirir.

8.5. Adaylık süresi ve eğitim

Sınavda başarılı olanlar, ilan edilen kadro sayısı ve başarı sırası çerçevesinde aday memur olarak atanır. Adaylık süresi bir yıldan az, iki yıldan fazla olamaz. Bu sürede aday memurun başka kuruma nakli yapılamaz.

Aday memur sırasıyla:

1. Bütün memurların ortak niteliklerine ilişkin temel eğitime,
2. Sınıfıyla ilgili hazırlayıcı eğitime,
3. Staja tabi tutulur.

Asli memurluğa atanabilmek için bu aşamalarda başarılı olmak gerekir.

8.6. Adaylık sırasında ilişik kesme

Adaylık süresi içinde aşağıdaki durumlardan biri gerçekleşirse disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla ilişik kesilir:

• Temel eğitim, hazırlayıcı eğitim veya staj aşamalarından herhangi birinde başarısızlık,
• Birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası,
• Aylıktan kesme cezası,
• Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası.

Bu nedenle ilişiği kesilenler, sağlık nedenleri dışında üç yıl Devlet memurluğuna alınmaz. Başarılı adaylar, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla asli memurluğa atanır; asli memurluğa geçiş tarihi adaylık süresinin sonunu aşamaz.

Çözümlü uygulama

Bir aday memur hazırlayıcı eğitimde başarılı, stajda başarısız olmuştur. Diğer aşamadaki başarısı stajdaki başarısızlığı ortadan kaldırmaz. Eğitim ve staj devrelerinden herhangi birindeki başarısızlık ilişik kesme sebebidir. Karar kendiliğinden doğmaz; disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı gerekir.

9. Atanma, göreve başlama ve işe başlamamanın sonuçları

9.1. İstisnai memurluk

Kanunda sayılan bazı kadrolara, genel atanma, sınav, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesi hükümleriyle bağlı olmadan atama yapılabilir. Buna rağmen istisnai memurluğa atanacak kişinin genel memuriyet şartlarını taşıması gerekir; kuruluş mevzuatındaki özel hükümler de saklıdır.

İstisnai memurluğa atanmak, başka bir sınıf veya görev bakımından kendiliğinden kazanılmış hak yaratmaz. İstisnai kadroya atanan hakkında, hariç tutulan alanlar dışında Kanunun diğer hükümleri uygulanır.

9.2. Göreve başlama süresi

Atama türü	Hareket ve başlama kuralı
Aynı yerdeki göreve atama	Atama emrinin tebliğ edildiği gün işe başlanır.
Başka yerdeki göreve atama	Tebliğden itibaren on beş gün içinde hareket edilir; yol süresini izleyen iş günü işe başlanır.

Kanuni izin veya geçici görev sırasında başka göreve atananlarda süre, iznin veya geçici görevin bitiminden başlar. İzinli veya raporlu olmak tebliğe engel değildir; ancak başlama süreleri izin veya rapor bitiminde işlemeye başlar.

9.3. İlk defa veya yeniden atananın başlamaması

İlk defa veya yeniden atanan kişi, belgeyle kanıtlanabilir zorlayıcı sebep olmadan süresinde işe başlamazsa ataması iptal edilir ve bir yıl Devlet memuru olarak istihdam edilemez. Zorlayıcı sebep varsa fakat göreve başlamama iki ayı aşarsa atama, atamaya yetkili makamca iptal edilir.

9.4. Yer değiştirme suretiyle atananın başlamaması

Başka yerdeki göreve naklen atanan memur, süresinde hareket ettiği hâlde yol süresi sonunda göreve başlamazsa, eski görevden ayrılış ile yeni göreve başlayış arasında aylık verilmemek üzere on gün daha süre verilebilir. Belgeyle kanıtlanabilir zorlayıcı sebep olmadan bu ek sürede de başlamazsa çekilmiş sayılır.

Bu iki rejim karıştırılmamalıdır:

• İlk defa veya yeniden atamada sonuç atamanın iptali ve bir yıllık istihdam yasağıdır.
• Naklen atamada ek süre sonundaki sonuç çekilmiş sayılmadır.

10. İlerleme, sınıf değiştirme ve nakil

10.1. Kademe ilerlemesi

Kademe ilerlemesi, koşullar gerçekleştiğinde hak kazanılan tarihten geçerli olmak üzere ve ayrıca işleme gerek kalmadan doğar. Onay mercii atamaya yetkili amirdir; yetki devredilebilir. İlerlemeye hak kazanmadığı sonradan anlaşılan kişinin ilerlemesi, ilerlemiş sayıldığı tarihten itibaren iptal edilir.

10.2. Sınıf değiştirme

Memur eşit dereceler arasında veya derece yükselmesi yoluyla sınıf değiştirebilir. Geçeceği sınıf ve görev için aranan nitelikleri taşıması gerekir. Eski sınıfta aynı derecedeki kademelerde geçen süreler yeni sınıfta dikkate alınır.

Meslek sınıfından Genel İdare Hizmetleri Sınıfına veya Genel İdare Hizmetlerinden meslekle ilgili sınıfa, görev ve unvan eşitliği aranmadan kazanılmış hak aylık derecesiyle atama yapılabilir. Eski sınıfta yeni sınıfa göre daha yüksek giriş derece veya kademesinden başlanmışsa ilk ilerleme süresi, aradaki farkı karşılayacak ölçüde uzar.

10.3. Yer değiştirme suretiyle atama

Yer değiştirme sistemi; hizmet gerekleri ile ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım koşulları bakımından benzer illerin gruplandırılması esasına dayanır. Aile birliğinin korunması için kurumlar arasında koordinasyon sağlanır. Eşi atanacak teşkilatın bulunmaması veya uygun boş görev olmaması durumunda, talep üzerine eşin görev süresiyle sınırlı izin imkânı gündeme gelebilir.

10.4. Karşılıklı yer değiştirme

Aynı kurumun farklı yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurları karşılıklı yer değiştirme isteyebilir. İstek, atamaya yetkili amirlerin uygun bulmasına bağlıdır. Aynı kurum, farklı yer ve aynı sınıf koşulları birlikte aranır.

10.5. Kurumlar arası nakil

Memur, 657 Sayılı Kanuna tabi kurumlar arasında kurumların muvafakatiyle:

• Kazanılmış hak derecesi üzerinden,
• Üst dereceye atanma koşulları çerçevesinde,
• Bulunduğu sınıftan veya öğrenimine göre girebileceği sınıftan bir kadroya nakledilebilir.

Kazanılmış hak derecesinden aşağı dereceye atanma için iki ek koşul vardır:

• Fark üç dereceden fazla olamaz,
• Memurun isteği gerekir.

10.6. Kurum içi görev ve yer değişikliği

Kurum, görev ve unvan eşitliği aramadan, memurun kazanılmış hak aylık derecesini koruyarak onu kurum içinde aynı veya başka yerde, bulunduğu kadro derecesine eşit ya da gerekli koşullar varsa daha üst kadroya naklen atayabilir. Memur kendi isteğiyle kazanılmış hak derecesinin en çok üç derece altındaki kadroya atanabilir.

11. Yurt dışı hizmet, eğitim ve askerlik

11.1. Yabancı kurum veya uluslararası kuruluşta görev

Kurum muvafakati ve ilgili bakan onayıyla yabancı ülkelerin resmî kurumlarında, belirlenen yurt dışı kuruluşlarda veya uluslararası kuruluşlarda görev alan memura aylıksız izin verilebilir. Bakan onayı her üç yılda bir yenilenir. İzin üst sınırı:

• Yabancı ülkelerin resmî kurumları ve belirlenen yurt dışı kuruluşlar için on yıl,
• Uluslararası kuruluşlar için yirmi bir yıldır.

Dönüşte, boş kadro bulunması ve sınav/seçme hükümlerinin dikkate alınması şartıyla bu görevlerde geçen her yıl bir kademe, her üç yıl bir derece hesabında değerlendirilebilir.

11.2. Bilgi artırmak üzere yurt dışına gönderilme

Asli memur olanlardan mesleki yetiştirme, eğitim, bilgi artırma veya staj amacıyla seçilenlere iki yıla kadar ayrılma izni verilebilir; gerekli hâlde süre en çok bir kat uzatılabilir. İzin bitiminde yol süresi dışında on beş gün içinde göreve dönülmelidir.

Süresinde dönmeyenler çekilmiş sayılır ve kurumca yapılan giderleri iki kat öder. Göreve başlayıp zorunlu hizmetini tamamlamadan ayrılan veya ceza nedeniyle çıkarılan kişi, eksik kalan hizmetle orantılı gideri iki kat öder.

11.3. Askerlik

Memur iken muvazzaf askerlik hizmetini tamamlayan kişi, terhis tarihinden itibaren otuz gün içinde kurumuna başvurur; kurum da başvurudan itibaren en çok otuz gün içinde göreve başlatır. Askerlikte geçen süre derece ve kademe hesabında Kanundaki esaslara göre değerlendirilir.

Muvazzaf askerlikten önce memur olmayan ve askerlikten sonra memuriyete girenler adaylık hükümlerine tabidir. Askerlik süresi, asaletin onayından sonra ilerleme ve yükselmede değerlendirilir.

12. Vekâlet, ikinci görev, ders görevi ve geçici görevlendirme

12.1. Vekâlet

Memurun kanuni izin, geçici görev, disiplin cezası veya görevden uzaklaştırma gibi nedenlerle geçici ayrılması hâlinde yerine kurum içinden, başka kurumdan veya açıktan vekil atanabilir. Bir görevin memur eliyle vekâleten yürütülmesinde aylıksız vekâlet esastır.

Aynı kurumdan ayrılma nedeniyle vekil atanan memura vekâlet görevinin üç aydan fazla devam eden kısmı için ödeme yapılır. Kurum dışından veya açıktan atananlarla Kanunda ayrıca belirtilen bazı görevlere atananlara göreve başladıkları tarihten itibaren vekâlet aylığı ödenir. Vekâlet aylığı için görevin fiilen yapılması ve kurum içi ya da kurum dışı vekilin asilde aranan şartları taşıması gerekir.

12.2. İkinci görev

Kural olarak memura Kanunda sayılan kurumlarda ikinci görev verilemez ve bu kurumlardan başka ad altında menfaat sağlanamaz. Ancak özel düzenlemelerde öngörülen sürekli hizmetler ile mesleki bilgiye dayanan ve atamaya yetkili amirce uygun görülen bazı görevler ikinci görev olarak verilebilir.

12.3. Ders görevi

Öğretmen veya öğretim üyesi bulunmayan eğitim kurumları, okul, kurs veya benzeri kuruluşlarda öğretmenlere, öğretim üyelerine, diğer memurlara ya da açıktan atanacaklara ücretli ek ders görevi verilebilir.

12.4. Birleşemeyen görevler

Memura vekâlet, ikinci görev veya ders görevlerinden yalnız biri verilebilir. Öğretmenlerin idari görevi bu sınırlamanın dışındadır. Aynı memur üzerinde birden çok ücretli vekâlet veya ikinci görev bulunamaz.

12.5. Kurumlar arası geçici görevlendirme

Memur, geçici görevlendirme isteyen kurumun talebi ve kendi kurumunun izniyle başka kamu kurumunda geçici süreyle görevlendirilebilir. Görevlendirmenin memurun göreviyle ilgili olması ve kural olarak memurun muvafakatinin alınması gerekir. Yurt dışında görevlendirilen güvenlik görevlileri dışında, görevlendirilecek kurumda göreve ilişkin dördüncü veya daha üst dereceden boş bir kadro bulunmalıdır. Bir yıldaki süre altı ayı geçemez. Yurt dışında görevlendirilen güvenlik görevlileri için süre iki yıl olup gerekli hâlde bir kat uzatılabilir.

Geçici görevlendirilen memurun kadrosuyla ilişkisi, terfi ve emeklilik hakları devam eder; aylık ve diğer mali-sosyal haklarını kendi kurumundan alır. Kamu yararı ve hizmet gerekleri nedeniyle, ayrıca gösterilen usulle altı aya kadar muvafakat aranmaksızın görevlendirme yapılabilen durum da vardır.

13. Kadronun kaldırılması, çekilme ve memurluğun sona ermesi

13.1. Kadrosu kaldırılan memur

Kadrosu kaldırılan memur en geç altı ay içinde kendi kurumunda niteliklerine uygun kadroya atanır. Kurum içinde imkân yoksa aynı süre içinde başka kuruma atanmak üzere bildirilir. Atama yapılıncaya kadar niteliklerine uygun işte çalıştırılır ve eski kadrosuna ait mali hak ve sosyal yardımlardan yararlanmayı sürdürür.

13.2. Yeniden memurluğa dönüş

Kendi isteğiyle çekilen veya çekilmiş sayılan kişi, iki defadan fazla olmamak üzere yeniden memurluğa dönebilir. Boş kadro bulunması ve sınıfın niteliklerini taşıması gerekir.

13.3. Çekilme usulü

Memur yazılı başvuruyla çekilme isteğinde bulunabilir. İzin almadan veya kabul edilmiş mazereti olmadan görevin kesintisiz on gün terk edilmesi hâlinde yazılı başvuru aranmadan çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır.

Çekilmek isteyen memur, yerine atanan kişi gelinceye veya çekilme isteği kabul edilinceye kadar göreve devam eder. Yerine atanan kişi bir ay içinde gelmez veya vekil atanmazsa üstüne haber vererek görevi bırakabilir. Devir ve teslim yükümlüsü, işlemler tamamlanmadan görevini bırakamaz.

Olağanüstü hâl, seferberlik, savaş veya genel hayata etkili afet bulunan yerdeki memur; çekilme isteği kabul edilmedikçe ya da yerine atanan kişi gelip başlamadıkça görevini bırakamaz.

13.4. Yeniden alınmada bekleme süreleri

Ayrılma biçimi	Yeniden memurluğa alınamama süresi
Usule uygun çekilme	6 ay
Çekilmiş sayılma veya bekleme yükümlülüğüne uymadan ayrılma	1 yıl
Devir ve teslim yükümlülüğüne uymama	3 yıl
Olağanüstü yönetim hâlindeki çekilme yasağına aykırılık	Hiçbir surette yeniden alınmama

13.5. Memurluğun sona ermesi

Memurluk; memurluktan çıkarma, giriş şartlarının taşınmadığının sonradan anlaşılması veya şartın kaybedilmesi, çekilme, emeklilik ya da ölüm hâllerinde sona erer.

14. Çalışma süreleri ve izinler

14.1. Çalışma süresi

Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak kırk saattir ve cumartesi-pazar tatil olacak biçimde düzenlenir. Hizmetin özelliğine göre farklı çalışma süreleri belirlenebilir. Günlük başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenmesi merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valilerce belirlenir.

Günün yirmi dört saatinde kesintisiz devam eden hizmetlerde çalışma saat ve biçimini kurum düzenler. Kadın memura:

• Tabip raporunda belirtilirse hamileliğin yirmi dördüncü haftasından önce,
• Her hâlde yirmi dördüncü haftadan itibaren,
• Doğumdan sonraki iki yıl boyunca gece nöbeti veya gece vardiyası verilemez.

Engelli memura da isteği dışında gece nöbeti veya gece vardiyası verilemez.

14.2. Yıllık izin

Hizmet süresi	Yıllık izin
1 yıldan 10 yıla kadar, 10 yıl dâhil	20 gün
10 yıldan fazla	30 gün

Zorunlu hâllerde gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir. İzin, amirin uygun bulduğu zamanda topluca veya parça parça kullanılabilir. Cari yıl ile bir önceki yılın izni birlikte kullanılabilir; daha eski kullanılmayan izinler düşer.

14.3. Analık ve evlat edinme izni

Kadın memura doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta analık izni verilir. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir.

Sağlık durumu çalışmaya uygun olan kadın memur, tabip raporuyla ve isteği üzerine doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir. Fiilen çalışılan doğum öncesi süre doğum sonrasına eklenir. Erken doğum nedeniyle kullanılamayan doğum öncesi süre de doğum sonrasına ilave edilir.

Anne doğumda veya analık izni sırasında ölürse memur olan baba, isteği üzerine anne için öngörülen süre kadar izin kullanır.

Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen memura, çocuğun tesliminden itibaren sekiz hafta izin verilir. Bir veya daha fazla çocuğa koruyucu aile olan memura, çocuğun tesliminden sonra isteği üzerine on gün izin verilir.

14.4. Babalık, evlenme, ölüm ve genel mazeret izni

• Eşi doğum yapan memura isteği üzerine 10 gün babalık izni verilir.
• Memurun veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ya da kardeşinin ölümü hâlinde isteği üzerine 7 gün izin verilir.
• Bunların dışındaki mazeretlerde merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam, yurt dışında diplomatik misyon şefi; birim amirinin muvafakatiyle bir yıl içinde toplam veya bölümler hâlinde 10 gün izin verebilir.
• Zorunluluk hâlinde öğretmenler dışında aynı usulle 10 gün daha izin verilebilir; ikinci izin yıllık izinden düşülür.

14.5. Süt izni ve yarım çalışma

Kadın memura analık izni sonrasında:

• İlk altı ayda günde üç saat,
• İkinci altı ayda günde bir buçuk saat süt izni verilir.

Saat aralığı ve günde kaç kez kullanılacağı kadın memurun tercihine bağlıdır.

Analık izninin bitiminde, çocuk hayattaysa kadın memur isteği üzerine ayrıca süt izni kullanmadan:

• Birinci doğumda iki ay,
• İkinci doğumda dört ay,
• Sonraki doğumlarda altı ay süreyle günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir.

Çoğul doğumda her süreye bir ay eklenir. Çocuğun engelli doğması veya ilk on iki ay içinde engelliliğinin belirlenmesi hâlinde yarım çalışma süresi on iki aydır. Evlat edinenler de belirtilen koşullarla bu haktan yararlanır.

Bundan ayrı olarak doğum yapan veya eşi doğum yapan memur, ilgili izinlerin bitiminden çocuğun zorunlu ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışma talep edebilir. Bir çocuğu birlikte veya tek başına evlat edinen memur ile memur olmayan eşin tek başına evlat edinmesi hâlinde memur olan eş de çocuğun teslimi ya da ilgili izinlerin bitiminden sonra bu haktan yararlanabilir. Bu uzun dönemli yarım zamanlı çalışmada ayrıca süt izni verilmez; mali ve sosyal ödemelerin yarısı esas alınır, derece ve kademe süreleri bakımından hizmet yarım değerlendirilir.

14.6. Engelli veya süreğen hastalığı bulunan çocuk

En az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı bulunan çocuğun hastalanması hâlinde, rapora dayanarak ana veya babadan yalnız biri bir yıl içinde toplam ya da bölümler hâlinde on güne kadar mazeret izni kullanabilir. Çocuk evliyse eşinin de en az yüzde yetmiş engelli olması gerekir.

14.7. Hastalık ve refakat izni

Memura aylık ve özlük hakları korunarak:

• Kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda on sekiz aya,
• Diğer hastalıklarda on iki aya kadar hastalık izni verilir.

Yataklı tedavi süreleri bu hesaba dâhildir. Süre sonunda hastalık devam ediyorsa resmî sağlık kurulu raporuyla aynı süreler kadar uzatma yapılır; yine iyileşemeyen hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.

Görev sırasında veya görev nedeniyle kazaya ya da saldırıya uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan memur iyileşinceye kadar izinli sayılır.

Memurun bakmakla yükümlü olduğu ya da refakat etmezse hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır kaza geçirmesi veya uzun süreli tedavi gerektiren hastalığında, sağlık kurulu raporuyla üç aya kadar refakat izni verilir; gerektiğinde süre bir kat uzatılır.

14.8. Aylıksız izin

Başlıca aylıksız izin hâlleri:

• Refakat izninin bitiminden sonra raporla on sekiz aya kadar,
• Doğum yapan memura analık veya yarım çalışma süresinin bitiminden; eşi doğum yapana doğumdan itibaren yirmi dört aya kadar,
• Üç yaşını doldurmamış çocuk evlat edinmede ilgili izinlerin bitiminden itibaren yirmi dört aya kadar,
• Yurt dışına gönderilen veya sürekli/geçici görevlendirilen kişinin memur eşine görev veya öğrenim süresince,
• Yıllık izin hesabında beş hizmet yılını tamamlayan memura, memuriyeti boyunca en fazla iki defada toplam bir yıla kadar,
• Muvazzaf askerlik süresince görev yeri saklı kalmak üzere verilebilir.

Mazeret aylıksız izin süresi dolmadan ortadan kalkarsa on gün içinde göreve dönmek gerekir. İzin süresinin sonunda veya mazeretin kalkmasını izleyen on gün içinde dönmeyen memur çekilmiş sayılır.

İzinlerde karar mantığı

Bir izin sorusunda şu dört bilgi mutlaka ayrılmalıdır:

1. İznin sebebi nedir?
2. İzin ücretli mi, aylıksız mı?
3. Süre sabit mi, kurul raporuna veya yetkili makamın takdirine mi bağlı?
4. İzin bittiğinde dönüş için özel süre var mı?

15. Özlük dosyası, başarı ve ödül

Her memur Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası esas alınarak personel bilgi sistemine kaydedilir ve her memur için özlük dosyası tutulur. Dosyada mesleki bilgiler, mal bildirimleri, inceleme-soruşturma-denetim raporları, disiplin cezaları, ödül ve başarı belgeleri bulunur. Başarı ve yeterliğin belirlenmesinde, ilerleme, yükselme, emeklilik veya hizmet ilişkisinin kesilmesinde hizmet gerekleriyle birlikte özlük dosyası göz önünde tutulur.

Başarı belgesi, üstün başarı belgesi ve ödül

Somut olay ve verilere dayalı olarak kamu kaynağında tasarruf, kamu zararını önleme veya azaltma, kamusal fayda ve geliri artırma ya da hizmet kalitesini yükseltme katkısı bulunan memura:

• Merkezde bağlı veya ilgili bakan,
• İllerde vali,
• İlçelerde kaymakam başarı belgesi verebilir.

Üç defa başarı belgesi alan memura üstün başarı belgesi verilir. Üstün başarı belgesi alan kişiye merkezde bağlı veya ilgili bakan, illerde vali tarafından uygun görülürse en yüksek Devlet memuru aylığının ek gösterge dâhil yüzde iki yüzüne kadar ödül verilebilir.

Başarı belgesi ile para ödülü aynı şey değildir. Önce üç başarı belgesiyle üstün başarı belgesi doğar; para ödülü ise ayrıca yetkili makamın uygun görmesine bağlıdır.

16. Disiplin sistemi

Disiplin rejimi yalnız fiil ile ceza eşleştirmesi değildir. Doğru çözüm; fiilin niteliği, kast veya kusur düzeyi, tekrar, geçmiş hizmet, yetkili merci, soruşturma ve karar süreleri, savunma ve itirazın birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

16.1. Disiplin cezaları

Ceza	Tanım
Uyarma	Görev ve davranışlarda daha dikkatli olunması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi
Kınama	Görev ve davranışlarda kusurlu olunduğunun yazıyla bildirilmesi
Aylıktan kesme	Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması
Kademe ilerlemesinin durdurulması	Fiilin ağırlığına göre bulunduğu kademede ilerlemenin 1–3 yıl durdurulması
Devlet memurluğundan çıkarma	Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma

16.2. Fiilin ağırlığını ayırt etme

Aynı konu, davranışın ağırlığına göre farklı cezaya bağlanabilir:

Davranış örneği	Tipik ceza düzeyi
Görevde kayıtsızlık veya düzensizlik	Uyarma
Görevde kusurlu davranma	Kınama
Görevi kasıtlı olarak tam ve zamanında yapmama	Aylıktan kesme
Verilen görev ve emri kasten yapmama	Kademe ilerlemesinin durdurulması

Benzer biçimde:

• Amire davranışla saygısızlık kınama,
• Amire sözle saygısızlık aylıktan kesme,
• Amire karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil kademe ilerlemesinin durdurulması,
• Amire fiilî saldırı Devlet memurluğundan çıkarma sonucuna bağlanır.

16.3. Göreve gelmeme süreleri

Devamsızlık	Sonuç
Özürsüz 1 veya 2 gün	Aylıktan kesme
Özürsüz ve kesintisiz 3–9 gün	Kademe ilerlemesinin durdurulması
Bir yılda toplam 20 gün	Devlet memurluğundan çıkarma
Kabul edilmiş mazeret olmadan görevin kesintisiz 10 gün terk edilmesi	Disiplin hükmünden ayrı olarak çekilmiş sayılma

Son satır bir disiplin cezası değildir; memurluk statüsünün çekilmiş sayılma yoluyla sona ermesine ilişkindir. Bu nedenle toplam yirmi günlük devamsızlıkla karıştırılmamalıdır.

16.4. Seçilmiş fiil-ceza eşleştirmeleri

Uyarma gerektiren örnekler:

• Özürsüz veya izinsiz geç gelmek, erken ayrılmak, görev yerini terk etmek,
• Tasarruf tedbirlerine uymamak,
• Usulsüz müracaat veya şikâyet,
• İş birliği ilkesine aykırı davranmak.

Kınama gerektiren örnekler:

• Eş veya çocukların kazanç getirici sürekli faaliyetini süresinde bildirmemek,
• Görev sırasında amire davranışla saygısızlık,
• Devlete ait belge veya aracı kaybetmek,
• İş arkadaşına veya iş sahibine kötü muamele ya da sözle/hareketle sataşmak,
• Yetkisiz olduğu hâlde basına bilgi veya demeç vermek.

Aylıktan kesme gerektiren örnekler:

• Görev ve emirleri kasıtlı biçimde tam ve zamanında yapmamak,
• Özürsüz bir veya iki gün göreve gelmemek,
• Resmî belge veya aracı özel menfaat için kullanmak,
• Görevle ilgili kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak,
• Görev sırasında amire sözle saygısızlık.

Kademe ilerlemesinin durdurulması gerektiren örnekler:

• Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek,
• Özürsüz ve kesintisiz üç ila dokuz gün göreve gelmemek,
• Görevle ilgili çıkar sağlamak,
• Gerçeğe aykırı rapor veya belge düzenlemek,
• Ticaret yapmak veya yasak kazanç getirici faaliyette bulunmak,
• Ayrımcılık yapmak,
• Belirlenen sürede mal bildiriminde bulunmamak,
• Açıklanması yasak bilgiyi açıklamak,
• Hakaret veya tehdit,
• Siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.

Devlet memurluğundan çıkarma gerektiren örnekler:

• İdeolojik veya siyasi amaçla kurum düzenini bozmak ya da kamu hizmetini engelleyici eylemlere katılmak,
• Siyasi partiye girmek,
• Bir yılda toplam yirmi gün özürsüz göreve gelmemek,
• Amir, maiyet veya iş sahibine fiilî saldırı,
• Memurlukla bağdaşmayacak derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareket,
• Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak,
• Yurt dışında Devlet itibarını düşürmek veya görev haysiyetini zedelemek,
• Terör örgütleriyle eylem birliği, yardım, kamu imkânını kullandırma veya propaganda.

16.5. Tekerrür, farklı fiiller ve hafif ceza

• Disiplin cezasına sebep olan aynı fiil veya hâl, cezanın özlük dosyasından silinme süresi içinde tekrar edilirse bir derece ağır ceza uygulanır.
• Aynı derecede cezayı gerektiren fakat farklı fiiller nedeniyle üçüncü kez ceza verilmesi durumunda bir derece ağır ceza uygulanır.
• Geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi bulunan memura bir derece hafif ceza uygulanabilir.
• Kanunda tek tek sayılmayan fakat nitelik ve ağırlık bakımından sayılan fiillere benzeyen eylemlere aynı tür ceza verilebilir.

Öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan kişide kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil oluşursa brüt aylığının dörtte biri ile yarısı arasında kesinti yapılır; tekerrüründe görevine son verilir.

16.6. Yetkili amir ve kurullar

Ceza	Yetkili merci
Uyarma, kınama, aylıktan kesme	Disiplin amiri
Kademe ilerlemesinin durdurulması	Disiplin kurulu kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir; il disiplin kurulu kararına dayanan hâllerde vali
Devlet memurluğundan çıkarma	Amirlerin isteği üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu

Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulu ayrı bir ceza belirleyemez; teklifi kabul veya reddeder. Ret hâlinde atamaya yetkili amir on beş gün içinde başka bir disiplin cezası verebilir.

16.7. Zamanaşımı

Fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren:

• Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay içinde disiplin soruşturmasına,
• Devlet memurluğundan çıkarmada altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmalıdır.

Başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmelidir. Ceza yargı kararıyla iptal edilirse, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan süre içinde yeniden ceza tesis edilebilir. Süre dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa, karar gerekçesi dikkate alınarak en geç altı ay içinde yeniden işlem tesis edilebilir.

16.8. Karar süreleri

• Uyarma, kınama ve aylıktan kesme: soruşturmanın tamamlanmasından itibaren 15 gün.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması: dosya 15 gün içinde kurula gönderilir; kurul aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde kararını bildirir.
• Memurluktan çıkarma: dosyanın yüksek disiplin kuruluna verilmesinden itibaren en çok 6 ay.

16.9. Savunma ve ceza yargılaması

Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için yedi günden az olmamak üzere süre verilir. Süresinde savunma yapmayan kişi savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.

Aynı olayla ilgili ceza yargılamasının başlaması disiplin soruşturmasını geciktirmez. Ceza mahkemesindeki mahkûmiyet veya beraat de tek başına disiplin cezasının uygulanmasını engellemez; disiplin ve ceza sorumluluğu farklı amaç ve ölçütlere dayanır.

16.10. Cezanın uygulanması, özlük dosyasından silinmesi ve itiraz

Disiplin cezası verildiği tarihte hüküm doğurur ve derhal uygulanır. Aylıktan kesme, veriliş tarihini izleyen ay başında uygulanır.

Aylıktan kesme cezası alan kişi beş yıl; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan kişi on yıl boyunca Kanunda sayılan üst düzey yönetici kadrolarına atanamaz.

Devlet memurluğundan çıkarma dışındaki cezalar için memur:

• Uyarma ve kınamada 5 yıl,
• Diğer cezalarda 10 yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.

Kademe ilerlemesinin durdurulmasında disiplin kurulunun görüşü alınır.

Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Merci, dilekçe ve eklerin ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar verir. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır.

17. Görevden uzaklaştırma

Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değil, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında kamu hizmetini korumak amacıyla alınan ihtiyati tedbirdir. Soruşturmanın herhangi bir aşamasında uygulanabilir.

17.1. Yetkililer

Görevden uzaklaştırma yetkisi:

• Atamaya yetkili amirlere,
• Bakanlık ve genel müdürlük müfettişlerine,
• İllerde valilere,
• İlçelerde kaymakamlara aittir.

Kaymakamın ilçe idare şube başkanı hakkındaki kararı için valinin muvafakati gerekir. Vali veya kaymakamın aldığı tedbir memurun kurumuna derhal bildirilir.

17.2. Soruşturmaya başlama ve amirin sorumluluğu

Görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Memuru uzaklaştırdıktan sonra derhal soruşturmaya başlamayan veya işlemi keyfî, garaz ya da kinle yaptığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır.

17.3. Mali ve sosyal haklar

Görevden uzaklaştırılan veya herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan memura aylığının üçte ikisi ödenir; sosyal hak ve yardımlar sürer. Kanunda göreve yeniden başlatmayı zorunlu kılan hâller gerçekleşirse kesilen üçte birlik bölüm ödenir ve uzak geçen süre ilerleme hesabında değerlendirilir.

17.4. Tedbirin süresi ve gözden geçirilmesi

• Tedbir disiplin soruşturması nedeniyle alınmışsa en çok üç ay sürer. Bu sürede karar verilmezse memur göreve başlatılır.
• Tedbir ceza kovuşturması nedeniyle alınmışsa yetkili amir durumu iki ayda bir inceler ve dönüş konusunda karar vererek ilgiliye yazıyla bildirir.

Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya cezai işlem gerekmemesi, yargılamanın men’i veya beraat, genel af ya da memurluğa engel olmayacak ertelenmiş ceza gibi hâllerde tedbir kaldırılır.

18. Mali hükümler ve sosyal yardımlar

18.1. Temel mali kavramlar

Kanunda aylık; memura kadroya dayanılarak hizmet karşılığında ay itibarıyla ödenen para olarak tanımlanır. Sözleşmeli ücret, gündelik, ders görevi ücreti, fazla çalışma ücreti, iş güçlüğü ve iş riski zamları ile mali sorumluluk tazminatı farklı ödeme unsurlarıdır.

Memura kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik veya amir tarafından verilen görev karşılığında Kanunun sağladığı haklar dışında ücret veya yarar sağlanamaz.

Aylıklar ay başında peşin ödenir. Emeklilik veya ölüm hâlinde o ay peşin ödenen aylık geri alınmaz.

18.2. Vekâlet ve ikinci görev ödemesi

Vekâlet aylığı için vekâlet görevinin fiilen yapılması şarttır. Kurum içinden veya başka kurumdan vekâlet eden kişinin asilde aranan şartları taşıması gerekir. İkinci görev aylığı için kural olarak boş bir kadroya ait görevin ikinci görev olarak yürütülmesi aranır.

18.3. Fazla çalışma

Salgın hastalık, doğal afet veya işçilerle birlikte çalışma zorunluluğu gibi Kanunda gösterilen hâllerde fazla çalışma ücretle karşılanabilir. Kurum, gerekli durumda fazla çalışma ücreti vermeden de personel çalıştırabilir; bu durumda her sekiz saat fazla çalışma için bir gün izin verilir. Bu iznin en çok on günlük bölümü yıllık izinle birleştirilerek yıl içinde kullanılabilir.

18.4. Aile yardımı

Evli memura, menfaat karşılığı çalışmayan ve sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ile belirli koşulları taşıyan çocukları için aile yardımı ödeneği verilir. Sıfır-altı yaş grubundaki çocuk için çocuk göstergesi bir kat artırımlı uygulanır.

Eş için yardım evlenme tarihini, çocuk için yardım doğum tarihini izleyen ay başında başlar. Hak kaybı da boşanma, ölüm veya çocuk yönünden engel hâlin oluşmasını izleyen ay başından itibaren doğar.

Çocuk için yardım verilmez:

• Çocuk evlenmişse,
• Yirmi beş yaşını doldurmuşsa; evlenmemiş kız çocukları ile çalışamayacak derecede malul olduğu raporlananlar hariç,
• Kendi hesabına ticaret yapıyor veya ücret karşılığı çalışıyorsa; öğrenim sırasındaki tatil çalışması hariç,
• Burs alıyor veya Devletçe okutuluyorsa.

Aile yardımı aylıkla birlikte, vergi ve kesintiye tabi olmadan ödenir ve borç için haczedilemez.

18.5. Ölüm yardımı ve cenaze gideri

Memur olmayan eş veya aile yardımına hak kazanan çocuk öldüğünde en yüksek Devlet memuru aylığı tutarında; memurun ölümü hâlinde belirlenen hak sahibine bunun iki katı tutarında ölüm yardımı verilir. Ödeme vergi ve kesintiye tabi değildir, ödeme emri aranmadan derhal yapılır ve haczedilemez.

Memurun cenaze giderleri, başka yere nakil dâhil kurumca karşılanır. Yurt dışında belirli görevlerde bulunan memur veya bakmakla yükümlü olduğu aile ferdinin cenazesinin yurda getirilmesi için zorunlu giderler de Kanundaki koşullarla kurumca ödenir.

18.6. Diğer sosyal haklar

Kanun; emeklilik ve malullük haklarını, hastalık ve analık sigortası yardımlarını, sosyal tesis ve çocuk bakımevi imkânlarını, konut kredisi ve konut ihtiyacını, belirli yerlerde çalışanların çocukları için yatılı okul indirimi ile giyecek ve yiyecek yardımlarını da düzenler. Bu alanların önemli bir bölümü özel kanun veya yönetmeliklerle ayrıntılandırılır.

19. Hizmet içi yetiştirme ve mecburi hizmet

Kurumlar, memurlarını hizmet içinde yetiştirmek amacıyla eğitim birimleri ve gerektiğinde eğitim merkezleri kurar. Devlet memurları eğitiminin genel planı Cumhurbaşkanı kararıyla yürürlüğe konulur. Memurlar hizmetle ilgili yabancı kurum veya eğitim merkezlerinde de yetiştirilebilir.

Kurumlar belirli sınıflara eleman yetiştirmek için kendi bünyelerinde eğitim yapabilir, yurt içi öğretim kurumlarında öğrenci okutabilir veya yurt dışında öğrenim ve ihtisas yaptırabilir. Yurt içinde veya dışında okutulacak öğrenciler yarışma sınavıyla seçilir.

Mecburi hizmet yükümlüsü, eğitim veya stajın bitiminden itibaren en çok iki ay içinde kurumuna başvurmalıdır. Başvurmayan veya atama için gerekli belgelerini tamamlamayan kişi, yol giderleri dâhil kurumca yapılan bütün giderleri yüzde elli fazlasıyla öder. Atandığı hâlde mecburi hizmetini tamamlamadan ayrılan veya bir ceza nedeniyle memurluktan çıkarılan kişi ise eksik kalan hizmetle orantılı tutarı yüzde elli fazlasıyla öder.

Bundan ayrı olarak, üç ay veya daha fazla süreyle yurt dışına eğitim, yetiştirme, staj veya benzeri amaçla gönderilen kamu personeli, yurt dışında geçen sürenin iki katı kadar mecburi hizmetle yükümlüdür. Bu kapsamdaki yükümlülük tamamlanmadan ayrılma hâlinde kurumca fiilen döviz olarak yapılan giderler aynı döviz cinsi ve miktarı üzerinden borçlandırılır; tamamlanan hizmet bölümüne isabet eden tutar borçtan düşülür.

20. Ek, geçici ve mülga hükümleri okuma yöntemi

Kanun metni uzun yıllar içinde çok sayıda değişiklik geçirmiştir. Bu nedenle dört tür düzenleme birbirinden ayrılmalıdır:

• Yürürlükteki ana hüküm: Somut olaya doğrudan uygulanabilecek kuraldır.
• Ek hüküm: Kanuna sonradan eklenen ve yürürlükteyse ana hüküm gibi uygulanan düzenlemedir.
• Geçici hüküm: Belirli bir geçiş dönemini, belirli kişileri veya geçmişten gelen statüleri düzenler.
• Mülga hüküm: Yürürlükten kaldırılmıştır; güncel kural olarak uygulanmaz.

Bir hükmün başlığının metinde bulunması, onun mutlaka yürürlükte olduğu anlamına gelmez. “Mülga” kaydı görüldüğünde o hüküm güncel kural diye kullanılamaz. Buna karşılık önce kaldırılıp sonra “yeniden düzenlenen” bir hükümde son düzenlenen metin dikkate alınır.

Ek gösterge ve makam tazminatı cetvelleri, unvan ve dereceye bağlı mali sonuçları ayrıntılı biçimde gösterir. Bu cetvellerde doğru okuma için önce hizmet sınıfı, unvan, kadro derecesi ve varsa özel koşul belirlenmelidir. Cetveldeki bir unvanın başka bir unvana kendiliğinden kıyaslanması güvenli değildir.

21. Çözümlü uygulamalar

Uygulama 1 — Hukuka aykırı emir

Olay: Amir, memura yönetmeliğe aykırı olduğunu düşündüğü bir işlem yapmasını sözlü olarak emreder. Memur aykırılığı bildirir. Amir emrini yazılı yeniler. Emir suç oluşturmamaktadır.

Belirleyici bilgi: Emir hukuka aykırı görülmekte, fakat konusu suç teşkil etmemektedir ve yazılı olarak yenilenmiştir.

Kural: Memur ilk aşamada emri yerine getirmez ve aykırılığı bildirir. Yazılı ısrar üzerine yerine getirir; sorumluluk emri verene aittir.

Sonuç: Memur emri yerine getirir. Emir suç teşkil etseydi yazılı ısrar sonucu değiştirmezdi.

Uygulama 2 — İlk atamada göreve başlamama

Olay: İlk defa atanan kişi, tebliğ edilen başka yerdeki göreve belgeyle kanıtlanabilir mazereti olmadan süresinde hareket etmez.

Belirleyici bilgi: İlk atama vardır; zorlayıcı sebep yoktur.

Kural: Süresinde işe başlamayanın ataması iptal edilir ve bir yıl memur olarak istihdam edilemez.

Sonuç: Çekilmiş sayılma değil, atamanın iptali ve bir yıllık yasak uygulanır.

Uygulama 3 — Naklen atamada ek süre

Olay: Başka yere naklen atanan memur süresinde hareket etmiş, ancak yol süresi sonunda yeni görevine başlamamıştır. Zorlayıcı sebep de yoktur.

Kural: Aylık verilmeksizin on günlük ek süre verilebilir. Bu sürede de başlamazsa çekilmiş sayılır.

Sonuç: İlk atamadaki bir yıllık yasak kuralı değil, naklen atamaya özgü çekilmiş sayılma sonucu gündeme gelir.

Uygulama 4 — İzinlerin karşılaştırılması

Olay: On yıllık hizmeti bulunan memur yıllık izin süresini sorar.

Kural: Bir yıldan on yıla kadar, on yıl dâhil hizmeti olanların yıllık izni yirmi gündür. Otuz gün için hizmetin on yıldan fazla olması gerekir.

Sonuç: Memurun yıllık izni yirmi gündür.

Uygulama 5 — Disiplin ve çekilmiş sayılma ayrımı

Olay: Memur mazeretsiz olarak kesintisiz on gün göreve gelmemiştir.

Kural: Kesintisiz on günlük görev terki, yazılı çekilme başvurusu aranmadan çekilmiş sayılma sonucunu doğurur. Bir yılda toplam yirmi günlük özürsüz devamsızlık ise Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren ayrı bir disiplin fiilidir.

Sonuç: Olayda öncelikle çekilmiş sayılma rejimi değerlendirilir; iki kural birbirinin yerine kullanılmaz.

Uygulama 6 — Disiplin zamanaşımı

Olay: Aylıktan kesmeyi gerektiren fiil öğrenildikten iki ay sonra soruşturma başlatılmıştır.

Kural: Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında öğrenmeden itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır.

Sonuç: Ceza verme yetkisi zamanaşımına uğramıştır. Fiilin işlenmesinden itibaren iki yıllık üst sınır dolmamış olsa bile öğrenmeye bağlı bir aylık başlangıç süresinin kaçırılması sonucu değiştirmez.

Uygulama 7 — Görevden uzaklaştırma

Olay: Disiplin soruşturması nedeniyle uzaklaştırılan memur hakkında üç ay sonunda karar verilmemiştir.

Kural: Disiplin soruşturmasına dayalı görevden uzaklaştırma en çok üç ay sürer.

Sonuç: Memur göreve başlatılmalıdır. Tedbir ceza kovuşturmasına dayansaydı üç aylık kesin üst sınır yerine iki ayda bir gözden geçirme kuralı uygulanırdı.

22. Karşılaştırmalı olaylar

Aday memur ile asli memur

• Aday memurun süresi bir–iki yıldır ve başka kuruma nakli yapılamaz.
• Eğitim veya staj başarısızlığı ile belirli disiplin cezaları adaylıkta ilişik kesme sonucu doğurabilir.
• Asli memurda aynı olaylar genel disiplin ve personel hükümlerine göre değerlendirilir.

İlk atama ile naklen atama

• İlk veya yeniden atamada başlamama: atama iptali ve bir yıllık istihdam yasağı.
• Naklen atamada başlamama: aylıksız on günlük ek süre; sonunda çekilmiş sayılma.

Uyarma–kınama–aylıktan kesme

• Kayıtsızlık ve düzensizlik: uyarma.
• Kusurlu davranış: kınama.
• Kasıtlı yapmama: aylıktan kesme.

Hastalık izni ile refakat izni

• Hastalık izni memurun kendi hastalığına dayanır; uzun süreli hastalıkta on sekiz, diğerinde on iki aya kadar.
• Refakat izni yakının ağır kaza veya uzun tedavi gerektiren hastalığına dayanır; üç ay ve gerektiğinde bir kat uzatma.

Günlük yarım çalışma ile uzun dönemli yarım zamanlı çalışma

• Doğum sonrası günlük yarım çalışma belirli aylık sürelerle sınırlıdır; doğum sırasına göre iki, dört veya altı ay uygulanır.
• Uzun dönemli yarım zamanlı çalışma çocuğun zorunlu ilköğretim çağına kadar talep edilebilir; ödemeler ve hizmet süreleri yarım esasına bağlanır.

23. Karıştırılabilecek noktalar

• Siyasi parti üyeliği doğrudan memurluktan çıkarma sebebidir; bir parti lehine veya aleyhine fiilen faaliyette bulunma ise kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektirir.
• Gizli bilgiyi açıklama ile yetki almadan gizli bilgiyi açıklama aynı ağırlıkta düzenlenmemiştir; fiilin niteliği ve kapsamı doğru belirlenmelidir.
• Bir yıllık toplam yirmi gün devamsızlık ile kesintisiz on günlük görev terki farklı hukuki sonuçlara bağlanır.
• Üç başarı belgesi, para ödülünü kendiliğinden doğurmaz; önce üstün başarı belgesi doğar, ödül ayrıca uygun görülmelidir.
• Sekiz yıllık cezasızlık nedeniyle ek kademe ile azami derecenin üstüne yükselme farklı kurumlardır.
• Aylıksız izin sonunda dönüş süresi ile yurt dışı eğitimden dönüş süresi aynı değildir: ilki on gün, ikincisi yol süresi hariç on beş gündür.
• Görevden uzaklaştırma ceza değil tedbirdir; aylığın üçte ikisi ve sosyal haklar devam eder.
• Kurulun disiplin cezasındaki rolü her cezada aynı değildir; bazı cezaları disiplin amiri doğrudan verir, bazıları kurul kararını gerektirir.
• Mülga hüküm, yalnız metinde görünmesi nedeniyle uygulanabilir kabul edilemez.

24. Hızlı tekrar

• Temel ilkeler: sınıflandırma, kariyer, liyakat.
• Kamu hizmeti: memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçi eliyle görülür; geçici personel bendi mülgadır.
• Hukuka aykırı emir: bildir, yazılı ısrarda yerine getir; konusu suçsa hiçbir zaman yerine getirme.
• Memuriyete giriş: genel ve özel şartlar + sınav + başarı sırası.
• Adaylık: 1–2 yıl; başka kuruma nakil yok; temel eğitim, hazırlayıcı eğitim, staj.
• Başka yerde göreve başlama: 15 gün içinde hareket + yol süresini izleyen iş günü.
• Yıllık izin: 1–10 yıl dâhil 20 gün; 10 yıldan fazla 30 gün.
• Analık izni: 8 hafta önce + 16 hafta sonra; toplam 24 hafta.
• Babalık: 10 gün; evlenme ve belirtilen ölüm hâlleri: 7 gün.
• Hastalık: uzun tedavi 18 ay, diğer hastalık 12 ay.
• Refakat: 3 ay + bir kat uzatma.
• Disiplin soruşturmasına başlama: ilk dört cezada öğrenmeden 1 ay, çıkarmada 6 ay; ceza fiilden itibaren en geç 2 yılda.
• Savunma süresi: en az 7 gün; itiraz süresi: tebliğden itibaren 7 gün; itiraz kararı: 30 gün.
• Görevden uzaklaştırmada aylığın 2/3’ü ödenir; disiplin nedeniyle en çok 3 ay, ceza kovuşturmasında 2 ayda bir inceleme.
• Üç başarı belgesi üstün başarı belgesine dönüşür; ödül ayrıca yetkili makamın uygun görmesine bağlıdır.

25. Mini yoklamalar

Mini yoklama 1

Bir memur, konusu suç teşkil eden emri amirinin yazılı olarak yenilemesi üzerine yerine getirebilir mi?

Cevap: Hayır. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir biçimde yerine getirilemez; yazılı ısrar sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Mini yoklama 2

On yıllık hizmeti bulunan memurun yıllık izni kaç gündür?

Cevap: Yirmi gündür. Otuz gün için hizmetin on yıldan fazla olması gerekir.

Mini yoklama 3

Bir aday memurun adaylık süresi içinde iki kınama cezası alması ilişik kesme bakımından değerlendirilir mi?

Cevap: Evet. Birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası, disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla ilişik kesme sebebidir.

Mini yoklama 4

Disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma dört ay sürebilir mi?

Cevap: Hayır. Bu sebebe dayanan tedbir en çok üç ay sürer; bu sürede karar verilmezse memur göreve başlatılır.

Mini yoklama 5

Uyarma cezası beş yıl geçince kendiliğinden özlük dosyasından silinir mi?

Cevap: Hayır. Memur beş yıl sonra atamaya yetkili amire başvurabilir; davranışları isteğini haklı kılıyorsa silinmesine karar verilir.